पश्चिम आशियामध्ये वाढत चाललेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर भारत आणि अमेरिकेमधील सामरिक संबंध अधिक मजबूत करण्याच्या दृष्टीने नवी दिल्लीमध्ये महत्त्वपूर्ण बैठक पार पडली. भारताचे परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर आणि अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबियो यांच्यात झालेल्या चर्चेत होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणाव, जागतिक ऊर्जा संकट, इराण-इस्रायल संघर्ष, दहशतवाद, व्यापार आणि इंडो-पॅसिफिक सुरक्षेसारख्या अनेक संवेदनशील विषयांवर सखोल चर्चा करण्यात आली. पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षामुळे जागतिक बाजारपेठेत निर्माण झालेली अस्थिरता आणि कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर निर्माण झालेले संकट हा या बैठकीचा केंद्रबिंदू ठरला.
बैठकीनंतर बोलताना जयशंकर यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, भारतासारख्या १४० कोटी लोकसंख्या असलेल्या देशासाठी ऊर्जा सुरक्षा हा केवळ आर्थिक विषय नसून राष्ट्रीय स्थैर्याशी संबंधित मुद्दा आहे. भारत मोठ्या प्रमाणावर कच्च्या तेलाची आयात करतो आणि त्यातील मोठा हिस्सा होर्मुझ सामुद्रधुनीमार्गे येतो. त्यामुळे त्या भागातील तणाव वाढल्यास भारताच्या इंधन पुरवठ्यावर आणि अर्थव्यवस्थेवर थेट परिणाम होऊ शकतो. जागतिक बाजारात तेलाच्या किंमती वाढल्यास महागाईचा दबाव वाढण्याची शक्यता असल्याने भारताने अमेरिकेसोबत ऊर्जा सहकार्य अधिक मजबूत करण्यावर भर दिला.
हे ही वाचा:
नॉर्वेच्या पत्रकाराच्या ‘त्या’ प्रश्नाला शशी थरूर यांनी दिला ‘करारा जवाब’
इबोलावर WHO चा अलर्ट; भारताकडून ट्रॅव्हल अॅडव्हायझरी जारी
‘सेमिकंडक्टर’चं शहर उभं राहतंय: धोलेरा
होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाची तेलवाहतूक मार्गांपैकी एक मानली जाते. जगातील मोठ्या प्रमाणातील कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायू याच समुद्री मार्गातून विविध देशांपर्यंत पोहोचतो. इराणशी संबंधित वाढत्या तणावामुळे या मार्गाच्या सुरक्षेबाबत चिंता वाढली आहे. याच पार्श्वभूमीवर अमेरिकेनेही समुद्री व्यापार मार्ग सुरक्षित ठेवण्यासाठी भारतासोबत सहकार्य वाढवण्याचे संकेत दिले. मार्को रुबियो यांनी स्पष्ट केले की, जागतिक अर्थव्यवस्था सुरळीत ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे समुद्री मार्ग खुले आणि सुरक्षित राहणे अत्यावश्यक आहे.
या बैठकीत ऊर्जा सहकार्याबरोबरच संरक्षण, सायबर सुरक्षा, दहशतवादविरोधी कारवाई आणि इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील सामरिक भागीदारी मजबूत करण्यावरही भर देण्यात आला. भारत-अमेरिका व्यापार कराराच्या पुढील टप्प्यांवर चर्चा झाली असून अमेरिकन प्रतिनिधीमंडळ लवकरच भारत भेटीवर येणार असल्याची माहितीही देण्यात आली. तसेच सिव्हिल न्यूक्लियर क्षेत्रातील सहकार्य वाढवण्याबाबत दोन्ही देशांमध्ये सकारात्मक चर्चा झाली.
दहशतवाद आणि आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारीविरोधात संयुक्त कारवाई अधिक तीव्र करण्यावर दोन्ही देशांनी सहमती दर्शवली. ड्रग तस्करी, सायबर हल्ले आणि जागतिक सुरक्षेला धोका निर्माण करणाऱ्या शक्तींविरोधात एकत्रितपणे काम करण्याची भूमिका यावेळी मांडण्यात आली. अमेरिकेने भारताला “महत्त्वाचा रणनीतिक भागीदार” संबोधत दोन्ही देशांचे हितसंबंध अनेक जागतिक मुद्द्यांवर समान असल्याचे अधोरेखित केले.
एकूणच, पश्चिम आशियातील अस्थिरता, ऊर्जा संकट आणि जागतिक व्यापार मार्गांवरील वाढता धोका लक्षात घेता भारत आणि अमेरिका यांनी आपले संबंध आणखी मजबूत करण्याचा निर्धार या बैठकीतून स्पष्ट केला. भविष्यातील जागतिक आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी दोन्ही देश एकत्रितपणे अधिक सक्रिय भूमिका घेण्याच्या तयारीत असल्याचे या चर्चेतून स्पष्ट झाले.
