अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर मोठा राजनैतिक बदल घडताना दिसत आहे. अलीकडेच झालेल्या युद्धविरामानंतर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी इराणबाबत महत्त्वपूर्ण भूमिका जाहीर केली आहे. या नव्या भूमिकेमुळे दोन्ही देशांतील तणाव कमी होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
सुमारे सहा आठवड्यांच्या संघर्षानंतर अमेरिका, इराण आणि इस्रायल यांच्यात तात्पुरता दोन आठवड्यांचा युद्धविराम लागू करण्यात आला. या युद्धविरामानंतर ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले की अमेरिका आता इराणसोबत सहकार्याने पुढे जाण्यास तयार आहे. दोन्ही देशांमध्ये निर्बंध (sanctions) आणि व्यापार शुल्क (tariffs) याबाबत सवलतींची चर्चा सुरू असल्याचे त्यांनी सांगितले.
हे ही वाचा:
निडर वैभवचा धडाका; पांड्याही झाला फॅन!
घरचा वाघ… परक्या मैदानावर मात्र मांजर!
अमेरिका-इराण संघर्षविरामाचा परिणाम; रुपया ४७ पैशांनी मजबूत, ९२.५९ वर बंद
ड्रिंक-ड्रायव्हिंग प्रकरणात डेविड वॉर्नरची कबुली
ट्रम्प यांच्या मते, प्रस्तावित शांतता योजनेतील अनेक मुद्द्यांवर दोन्ही देशांमध्ये प्राथमिक सहमती झाली आहे. विशेषतः, इराणने युरेनियम समृद्धीकरण (uranium enrichment) थांबवावे आणि त्यांचे साठे कमी करावेत, ही अमेरिकेची प्रमुख अट आहे. त्यांनी असेही म्हटले की भविष्यात इराणमध्ये युरेनियम समृद्धीकरण होणार नाही आणि अमेरिकाही त्या प्रक्रियेत मदत करेल.
याशिवाय, अमेरिकेने इराणमधील जमिनीत पुरलेले उच्च दर्जाचे युरेनियम बाहेर काढण्यासाठी सहकार्य करण्याची तयारी दर्शवली आहे. हा मुद्दा दोन्ही देशांतील चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरत आहे. महत्त्वाचे म्हणजे, ट्रम्प यांनी संकेत दिले की इराणने अटी मान्य केल्यास त्यांच्यावर लादलेले आर्थिक निर्बंध कमी केले जाऊ शकतात. त्यामुळे इराणला मोठा आर्थिक दिलासा मिळू शकतो. तसेच, “नो टॅरिफ्स” म्हणजेच काही व्यापार शुल्क कमी करण्याची शक्यता देखील व्यक्त करण्यात आली आहे.
मात्र, या सकारात्मक घडामोडींमध्ये काही कठोर भूमिका देखील दिसून येतात. ट्रम्प यांनी इशारा दिला आहे की जो कोणताही देश इराणला लष्करी मदत करेल, त्यावर अमेरिकेकडून ५०% पर्यंत शुल्क आकारले जाईल.
दरम्यान, युद्धविरामामुळे जागतिक बाजारपेठेत काही प्रमाणात स्थिरता आली असून तेलाच्या किमतीही घसरल्या आहेत. मात्र, तज्ञांच्या मते हा तात्पुरता दिलासा असून दीर्घकालीन करार झाल्याशिवाय परिस्थिती पुन्हा तणावपूर्ण होऊ शकते. एकूणच, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संबंधांमध्ये नवा टप्पा सुरू झाला असून निर्बंध सवलत, युरेनियम नियंत्रण आणि सहकार्य या मुद्द्यांवर पुढील काही दिवस निर्णायक ठरणार आहेत.
