एकेकाळी पर्यटन म्हटलं की प्रसिद्ध हिल स्टेशन, समुद्रकिनारे किंवा लोकप्रिय शहरांचीच निवड केली जात होती. मात्र आता प्रवासाची व्याख्याच बदलू लागली आहे. विशेषतः जनरेशन-झेड आणि मिलेनियल्समध्ये ‘अँटी-टुरिस्ट’ ट्रेंड वेगाने लोकप्रिय होत असून गर्दीने गजबजलेल्या पर्यटनस्थळांऐवजी शांत, निसर्गरम्य आणि कमी परिचित ठिकाणांना पसंती दिली जात आहे. प्रवासाचा उद्देश केवळ फोटो काढणे किंवा सोशल मीडियावर पोस्ट करणे एवढाच राहिलेला नसून, नवीन संस्कृती जाणून घेणे, स्थानिक जीवनशैली अनुभवणे आणि स्वतःला निसर्गाच्या अधिक जवळ नेणे हा झाला आहे.
अलीकडच्या काळात अनेक लोकप्रिय पर्यटनस्थळांवर पर्यटकांची प्रचंड गर्दी, वाहतूक कोंडी, वाढलेले हॉटेल दर आणि गोंधळाचे वातावरण पाहायला मिळते. त्यामुळे शांतता आणि निवांतपणाचा शोध घेणारे प्रवासी आता मुख्य प्रवाहापासून दूर असलेल्या ‘हिडन जेम्स’ म्हणजेच लपलेल्या सुंदर ठिकाणांकडे वळत आहेत. ही ठिकाणे अजूनही व्यावसायिक पर्यटनाच्या विळख्यात अडकलेली नसल्याने येथे निसर्गाचा खरा आनंद घेता येतो.
हे हा वाचा:
‘हेल्दी’ आणि ‘ऑर्गॅनिक’च्या नावाखाली ग्राहकांची दिशाभूल
देरहादूनमधील भाजपा कार्यकर्त्याच्या हत्येनंतर आरोपीचे घर जाळले, बुलडोझरची कारवाई
न मागता मिळतायत त्या अंड्याचा फंडा समजून घ्या…
वेदांताच्या चार नव्या कंपन्यांचे शेअर बाजारात पदार्पण
या नव्या ट्रेंडमागे सोशल मीडियाचाही मोठा प्रभाव आहे. अनेक तरुण आता प्रत्येकाने पाहिलेली आणि अनुभवलेली ठिकाणे टाळून काहीतरी वेगळे शोधण्याचा प्रयत्न करत आहेत. त्यांना अनोखे अनुभव, स्थानिक खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक जीवनशैली आणि पर्यावरणपूरक पर्यटन अधिक आकर्षित करत आहे. त्यामुळे होमस्टे, ग्रामीण पर्यटन आणि कमी प्रसिद्ध पर्यटनस्थळांची मागणी वाढत आहे.
पर्यटन क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, हा ट्रेंड केवळ फॅशन नसून पर्यटनाकडे पाहण्याच्या दृष्टिकोनातील महत्त्वपूर्ण बदल आहे. प्रवासी आता ‘किती ठिकाणे पाहिली’ यापेक्षा ‘काय अनुभव मिळाला’ याला अधिक महत्त्व देत आहेत. त्यामुळे कमी परिचित भागांमध्ये आर्थिक संधी निर्माण होत असून स्थानिक व्यवसायांनाही चालना मिळत आहे. त्याचबरोबर लोकप्रिय पर्यटनस्थळांवरील वाढता ताण कमी होण्यास मदत होत आहे.
मात्र यामध्ये एक विरोधाभासही आहे. एखादे शांत आणि सुंदर ठिकाण सोशल मीडियावर व्हायरल होताच तेथे मोठ्या प्रमाणात पर्यटक पोहोचतात आणि त्या ठिकाणाची मूळ ओळख व शांतता धोक्यात येते. त्यामुळे अनेक प्रवासी आता अशा ठिकाणांचा शोध घेत आहेत जी अजूनही सर्वसामान्यांच्या नजरेपासून दूर आहेत.
एकूणच, ‘अँटी-टुरिस्ट’ ट्रेंड हा आधुनिक प्रवास संस्कृतीतील मोठा बदल मानला जात आहे. गर्दी, गोंधळ आणि व्यावसायिकीकरणापासून दूर जाऊन निसर्ग, संस्कृती आणि आत्मिक समाधानाचा अनुभव घेण्याकडे तरुणांचा कल वाढत असून भविष्यात ऑफबीट पर्यटनाची लोकप्रियता आणखी वाढण्याची चिन्हे दिसत आहेत.