भारतात फुटबॉलला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अपेक्षित लोकप्रियता मिळाली नसली, तरी या खेळाला देशात जिवंत ठेवण्यासाठी अनेक दिग्गजांनी मोठे योगदान दिले. त्यापैकी एक महत्त्वाचे नाव म्हणजे सैयद शाहिद हाकिम. खेळाडू, रेफरी आणि प्रशिक्षक अशा विविध भूमिकांमधून त्यांनी भारतीय फुटबॉलच्या विकासासाठी मोलाचे योगदान दिले.
२३ जून १९३९ रोजी हैदराबादमध्ये जन्मलेल्या शाहिद हाकिम यांना फुटबॉलची प्रेरणा त्यांचे वडील सैयद अब्दुल रहीम यांच्याकडून मिळाली. अब्दुल रहीम हे त्यांच्या काळातील प्रसिद्ध फुटबॉलपटू आणि भारतीय फुटबॉल संघाचे प्रशिक्षक होते. वडिलांकडून फुटबॉलच्या बारकाव्यांचे धडे घेत शाहिद यांनी याच खेळात कारकीर्द करण्याचा निर्णय घेतला.
१९६०च्या रोम ऑलिम्पिकमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व
सैयद शाहिद हाकिम यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात मोठा टप्पा म्हणजे १९६०च्या रोम ऑलिम्पिकमध्ये भारतीय फुटबॉल संघाचे प्रतिनिधित्व. विशेष म्हणजे त्या स्पर्धेवेळी त्यांचे वडील सैयद अब्दुल रहीम हेच भारतीय संघाचे प्रशिक्षक होते.
ऑलिम्पिकमध्ये भारतीय संघाला अपेक्षित यश मिळाले नाही आणि संघाला गटचरणातच स्पर्धेतून बाहेर पडावे लागले. मात्र, भारताने बलाढ्य फ्रान्सविरुद्ध १-१ अशी बरोबरी साधत आपली छाप पाडली.
सर्व्हिसेसकडून संतोष ट्रॉफीचा मान
राष्ट्रीय संघाव्यतिरिक्त शाहिद हाकिम यांनी देशांतर्गत फुटबॉलमध्ये सर्व्हिसेस संघाचे प्रतिनिधित्व केले. सर्व्हिसेसकडून खेळताना त्यांनी प्रतिष्ठेची संतोष ट्रॉफी जिंकली. भारतीय वायुसेनेच्या संघाकडूनही त्यांनी फुटबॉल खेळला.
खेळाडू म्हणून निवृत्ती घेतल्यानंतर त्यांनी फुटबॉलशी असलेले नाते कायम ठेवले. ते आंतरराष्ट्रीय रेफरी बनले आणि १९८८च्या एएफसी आशियाई कपमध्ये रेफरी म्हणून काम केले.
प्रशिक्षक म्हणूनही मोठे योगदान
शाहिद हाकिम यांना खेळाडूपेक्षा प्रशिक्षक म्हणून अधिक यश मिळाले. ते भारतीय फुटबॉल संघाचे सहाय्यक प्रशिक्षक होते. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक प्रतिभावान खेळाडूंना व्यासपीठ मिळाले.
देशांतर्गत फुटबॉलमध्ये त्यांनी महिंद्रा युनायटेड, सालगावकर आणि बंगाल मुंबई यांसारख्या संघांचे प्रशिक्षक म्हणून काम केले. भारतीय फुटबॉलच्या पुढील पिढीला घडवण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता.
ध्यानचंद पुरस्काराने सन्मान
भारतीय फुटबॉलमधील खेळाडू आणि प्रशिक्षक म्हणून त्यांच्या योगदानाची दखल घेत भारत सरकारने २०१७ मध्ये त्यांना ध्यानचंद पुरस्काराने सन्मानित केले. त्यांना द्रोणाचार्य जीवनगौरव पुरस्कारानेही गौरवण्यात आले.
भारतीय फुटबॉलसाठी आयुष्यभर योगदान देणाऱ्या या दिग्गजाचे २२ ऑगस्ट २०२१ रोजी वयाच्या ८२व्या वर्षी कर्नाटकातील कलबुर्गी येथे निधन झाले. खेळाडू, रेफरी आणि प्रशिक्षक अशा तिन्ही भूमिकांमधून भारतीय फुटबॉलला समृद्ध करणारे सैयद शाहिद हाकिम यांचे योगदान आजही स्मरणात आहे.
