संरक्षण तंत्रज्ञानात स्वावलंबनाच्या दिशेने भारताने आणखी एक पाऊल टाकले आहे. भारतीय लष्कर रामजेट इंजिनवर चालणाऱ्या १५५ मिमी तोफगोळ्यांची प्रत्यक्ष तैनाती करणारे जगातील पहिले लष्करी दल ठरण्याच्या मार्गावर आहे. भारतीय तंत्रज्ञान संस्था मद्रास आणि भारतीय लष्कर यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून विकसित होत असलेली ही अत्याधुनिक प्रणाली रणांगणातील क्षमतांमध्ये अभूतपूर्व वेग आणि पल्ल्याची क्रांती घडवून आणणार आहे.
रामजेट तंत्रज्ञानयुक्त हा तोफगोळा पारंपरिक दारुगोळ्यांच्या तुलनेत ३० ते ५० टक्क्यांनी अधिक मारक पल्ला देतो. सध्या वापरात असलेले तोफगोळे साधारणपणे ४० ते ५० किलोमीटरपर्यंत लक्ष्य भेदू शकतात, मात्र रामजेटवर चालणारा हा गोळा ८० किलोमीटरपर्यंत लक्ष्यावर मारा करू शकतो, तोही खूपच जास्त वेगाने. याशिवाय, अधिक अंतरावरही अचूकता कायम राहावी यासाठी या गोळ्यांना प्रिसिजन गाईडन्स किट (PGK) बसवण्यात येत असून, त्यासाठी भारताच्या स्वदेशी NavIC उपग्रह प्रणालीचा वापर करण्यात येत आहे.
हा प्रकल्प ‘आत्मनिर्भरता’ उपक्रमाचा एक महत्त्वाचा भाग असून, विकासात्मक चाचण्यांच्या टप्प्यात तो पुढे सरकला आहे. चाचण्यांदरम्यान हे तोफगोळे मॅक ३ (Mach 3) म्हणजेच ध्वनीच्या वेगाच्या तिप्पट वेगाने प्रवास करण्यास सक्षम असल्याचे सिद्ध झाले आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, राजस्थानमधील पोखरण फील्ड फायरिंग रेंज येथे झालेल्या प्रत्यक्ष गोळीबार चाचण्यांमध्ये या तोफगोळ्यांची कामगिरी अत्यंत समाधानकारक ठरली आहे. सध्या हे गोळे IIT मद्रास येथे संरचित विकासात्मक चाचण्यांतून जात आहेत.
हे ही वाचा:
‘अमेरिका चालवणार व्हेनेझुएलाचा कारभार’
७ मराठा लाईट इन्फंट्रीचा शौर्य, स्मृतींचा मेळावा आज सोलापूरमध्ये
विवान कारूळकरच्या ‘सनातनी तत्त्व’ला भरघोस प्रतिसाद
व्हेनेझुएलाचा भारतासोबतचा व्यापार खूपच कमी
IIT मद्रासच्या एरोस्पेस अभियांत्रिकी विभागातील प्राध्यापक पी. ए. रामकृष्ण यांनी सांगितले की, एकदा हा तोफगोळा पूर्णपणे विकसित झाल्यानंतर भारतीय लष्कर १५५ मिमी तोफगोळे डागू शकणाऱ्या कोणत्याही तोफेतून त्याचा वापर करू शकणार आहे. तसेच, हे रामजेट तंत्रज्ञान विद्यमान १५५ मिमी तोफगोळ्यांवर रीट्रोफिट (नंतर बसवणे) देखील करता येईल. त्यामुळे धनुष, K9 वज्र-टी आणि M777 हाउत्झर यांसारख्या भारतीय लष्करातील विविध तोफ प्रणालींशी हे गोळे सुसंगत ठरणार आहेत.
रामजेटवर चालणारे हे तोफगोळे याच वर्षात किंवा पुढील वर्षात लष्करात दाखल होण्याची शक्यता आहे. या प्रकल्पाला आर्मी टेक्नॉलॉजी बोर्डची मंजुरी मिळाली असून, अंतिम चाचण्या पूर्ण झाल्यानंतर मोठ्या प्रमाणावर उत्पादनाची जबाबदारी म्युनिशन्स इंडिया लिमिटेड (MIL) या संस्थेकडे सोपवण्यात आली आहे.
या संपूर्ण तंत्रज्ञानाचा गाभा म्हणजे रामजेट इंजिन. हे एक हवेवर चालणारे जेट प्रणोदन तंत्रज्ञान असून, गोळ्याच्या पुढील वेगाचा वापर करून येणारी हवा दाबली जाते आणि त्यात इंधन जाळून पुढील ढकल (थ्रस्ट) निर्माण केला जातो. पारंपरिक टर्बोजेट इंजिनप्रमाणे यात फिरणारे कंप्रेसर किंवा टर्बाइन नसतात. अतिवेगाने हवा आत ढकलली जात असल्याने याला ‘राम’ जेट असे म्हणतात. ही रचना अतिध्वनी (supersonic) वेगासाठी अत्यंत कार्यक्षम असली, तरी मॅक २ च्या वरचा प्रारंभिक वेग आवश्यक असतो. तो प्रारंभिक वेग तोफेच्या गोळीबारातून मिळतो.
रामजेट तंत्रज्ञानाचा वापर आजवर प्रामुख्याने क्षेपणास्त्रांमध्ये केला जात आहे. भारताचे सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्र ब्रह्मोस देखील याच तंत्रज्ञानावर आधारित असून ते मॅक ३ वेग आणि २९० किलोमीटरहून अधिक पल्ला गाठू शकते. जगातील बहुतेक प्रमुख संरक्षणशक्तींकडे रामजेट क्षेपणास्त्रे असली, तरी रामजेटवर चालणारा तोफगोळा ही पूर्णपणे नवी आणि अभिनव संकल्पना आहे.
या नव्या प्रणालीत १५५ मिमी हाउत्झर, जसे की स्वदेशी ATAGS मधून गोळीबार केल्यानंतर हवेत गेल्यावर रामजेट इंजिन सक्रिय होते आणि अतिरिक्त धक्का देत गोळ्याला पारंपरिक मर्यादेपलीकडे नेते. सामान्य तोफगोळे केवळ तोफेतील स्फोटक शक्ती आणि गुरुत्वाकर्षणावर अवलंबून असतात व साधारणतः ३० ते ५० किलोमीटरच पल्ला गाठतात. त्याउलट, रामजेट-सहाय्यित गोळे ८० किलोमीटर किंवा त्याहून अधिक अंतरावर लक्ष्य भेदू शकतात, तसेच अतिवेगामुळे लक्ष्यापर्यंत पोहोचण्याचा वेळ मोठ्या प्रमाणात कमी होतो.
या तंत्रज्ञानामुळे भारतीय तोफखान्याची ताकद लक्षणीयरीत्या वाढणार असून, आधुनिक युद्धात धोरणात्मक आघाडी मिळणार आहे. अधिक पल्ल्यामुळे सैन्याला सुरक्षित अंतरावरून लक्ष्यांवर मारा करता येईल, ज्यामुळे शत्रूच्या प्रत्युत्तर तोफगोळीबाराचा धोका कमी होईल. तसेच, प्रचंड वेगामुळे हे गोळे शत्रूच्या हवाई संरक्षण प्रणालींना शोधणे व अडवणे कठीण होईल, परिणामी मारक क्षमता आणि टिकाव वाढेल.
याशिवाय, अचूक मार्गदर्शन प्रणालींच्या समावेशामुळे तोफखाना केवळ क्षेत्रफळावर मारा करणारे साधन न राहता अत्यंत अचूक आणि बहुपयोगी शस्त्रप्रणाली बनेल. या तंत्रज्ञानामुळे जागतिक स्तरावरही उत्सुकता निर्माण होण्याची शक्यता असून, भविष्यात निर्यात आणि विस्तारित पल्ल्याच्या दारुगोळ्यांमध्ये आणखी नवकल्पनांना चालना मिळू शकते.
