हिंदी चित्रपटसृष्टीत काही गीतकार असे झाले, ज्यांनी आपल्या शब्दांद्वारे भावना थेट प्रेक्षकांच्या हृदयापर्यंत पोहोचवल्या. आनंद बक्षी हे असेच एक अजरामर नाव. ४० वर्षांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत त्यांनी ४,००० हून अधिक गाणी लिहिली. त्यांच्या गाण्यांची खासियत होती त्यातील साधी भाषा आणि खोल भावनिक प्रभाव. प्रेम, वेदना, मैत्री किंवा देशभक्ती – कोणतीही भावना असो, आनंद बक्षींचे शब्द नेहमी मनाला भिडणारे असत. परंतु इतके यशस्वी आणि अनुभवी असूनही, एक वेळ अशी आली जेव्हा त्यांना त्यांच्या एका गाण्याबद्दल पछतावा वाटला. हा प्रसंग आहे १९८३ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘अंधा कानून’ या चित्रपटाचा. हा किस्सा त्यांचा मुलगा राकेश आनंद बक्षी यांनी लिहिलेल्या ‘नग्मे किस्से बातें यादें’ या चरित्रपर पुस्तकात नमूद केला आहे.
या चित्रपटात अमिताभ बच्चन यांनी ‘जां निसार खान’ नावाचा एक मुस्लिम पात्र साकारले होते – एक माजी वनाधिकारी जो शिकाऱ्याच्या खोट्या खुनाच्या आरोपाखाली तुरुंगात टाकला जातो. मात्र जेव्हा दिग्दर्शकाने आनंद बक्षींना चित्रपटाची कथा सांगितली, तेव्हा त्यांनी फक्त अमिताभ यांचा उल्लेख केला आणि त्यांच्या पात्राचा धर्म कोणता आहे, हे सांगितलेच नाही. याच चित्रपटासाठी आनंद बक्षी यांनी एक गाणं लिहिलं, जे खूप गाजलं – “रोते-रोते हंसना सीखो, हंसते-हंसते रोना, जितनी चाभी भरी राम ने, उतना चले खिलौना” या गाण्यातील “राम” शब्दाने भगवान रामाचा संदर्भ दिला आहे.
हेही वाचा..
युवकाला गोळ्या घातल्याप्रकरणी दोघांना अटक
एनएसजीकडून काउंटर-हायजॅक, दहशतवादविरोधी सराव
व्हिएतनाममध्ये जहाज उलटून ३७ जण ठार
ऑटोमोबाईल निर्यातीत २२ टक्क्यांनी वाढ
परंतु जेव्हा आनंद बक्षींना समजलं की अमिताभ यांनी या चित्रपटात मुस्लिम व्यक्तिरेखा साकारली आहे, तेव्हा त्यांना फार वाईट वाटलं. त्यांनी ही भावना आपल्या मुलाकडे व्यक्त केली. पुस्तकात राकेश लिहितात की, बक्षी साहेब म्हणाले, “माझ्याकडून चूक झाली. गाणं लिहिण्याआधी मी दिग्दर्शकाकडून नायकाचं नाव आणि त्याचा धर्म विचारला नाही. जर मला माहिती असतं की अमिताभ एका मुस्लिम पात्राची भूमिका करत आहेत, तर मी त्या पात्राच्या तहजीब आणि धर्माशी सुसंगत गाणं लिहिलं असतं.” आनंद बक्षी यांचा जन्म २१ जुलै १९३० रोजी रावळपिंडी (आताचा पाकिस्तान) येथे झाला. भारत विभाजनानंतर त्यांचे कुटुंब लखनौला स्थलांतरित झाले. लहानपणापासूनच त्यांना शब्दांप्रती प्रेम आणि गीतलेखनाची ओढ होती. चित्रपटसृष्टीत प्रवेश मिळावा म्हणून त्यांनी नौदलात नोकरी पत्करली, जेणेकरून मुंबईला यायचं स्वप्न पूर्ण होईल.
त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात १९५८ मध्ये ‘भला आदमी’ या चित्रपटातील गीतलेखनाने केली, त्यासाठी त्यांना फक्त १५० रुपये मानधन मिळालं होतं. खऱ्या अर्थाने त्यांना ओळख मिळाली १९६५ च्या ‘जब जब फूल खिले’ मधून – ‘ये समां समां है ये प्यार का’, ‘परदेसियों से ना अखियां मिलाना’, आणि ‘एक था गुल और एक थी बुलबुल’ यांसारख्या गाण्यांमुळे. त्यांच्या चार दशकांच्या प्रवासात त्यांनी अनेक अजरामर गीतं दिली – ‘मेरे महबूब कयामत होगी’, ‘चिट्ठी न कोई संदेश’, ‘मैं शायर तो नहीं’, ‘तुझे देखा तो ये जाना सनम’, ‘हमको हमी से चुरा लो’, ‘उड़ जा काले कावां’, ‘टिप टिप बरसा पानी’, ‘रूप तेरा मस्ताना’, ‘कोरा कागज था ये मन मेरा’, ‘सावन का महीना’, आणि ‘इश्क बिना क्या जीना यारों’ यांसारखी शेकडो गाणी आजही लोकांच्या ओठांवर आहेत. ३० मार्च २००२ रोजी आनंद बक्षी यांनी या जगाचा निरोप घेतला. त्यांनी आयुष्यात खूप संघर्ष केला, पण कधीही हार मानली नाही. त्यांच्या गाण्यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीला समृद्ध केलं – आणि आजही त्यांचे शब्द अजरामर आहेत.
