गणेशोत्सव, दहीहंडी ठरणार ‘अमूर्त जागतिक सांस्कृतिक वारसा’

युनेस्कोची कार्यपद्धती

युनेस्कोच्या नियमांनुसार, कोणत्याही प्रथेची नोंद करण्यासाठी टप्पे पार करावे लागतात. युनेस्कोने ५ निकष ठरवले आहेत. हे निकष खालील तक्त्यामध्ये दिले आहेत:

या ५ पैकी एका किंवा अधिक निकषांमध्ये बसणाऱ्या प्रथेची नोंद देशाच्या ‘राष्ट्रीय अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत’ व्हावी लागते. संगीत नाटक अकादमी ही यादी अद्ययावत करते. यादीत नाव आल्यानंतर संस्था ते नाव युनेस्कोकडे पाठवते. यापूर्वी भारताने उत्सवांची नावे युनेस्कोकडे पाठवली आहेत. युनेस्कोने दीपावली, दुर्गा पूजा, कुंभमेळा आणि गरबा या उत्सवांची नोंद यादीत केली आहे. आता महाराष्ट्र शासनाला गणेशोत्सवाची नोंद याच यादीत करायची आहे. शासनाने गणेशोत्सवाला ‘राज्य महोत्सव’ दर्जा दिला आहे.

हे ही वाचा:

भारत-भूतान मैत्रीला नवी ऊर्जा

ममतांना फुटबॉलपटू; तर बंडखोर ऋतुब्रतना लिफाफ्याचे चिन्ह

टाटा समूहात अंतर्गत संघर्ष पुन्हा उघड

मूडीजने भारताच्या जीडीपी वाढीचा अंदाज ७ टक्क्यांवर नेला

गणेशोत्सवाचे दस्तऐवजीकरण करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक कार्य विभागाने ‘बाप्पा डॉट ओआरजी’ (bappa.org) संकेतस्थळ सुरू केले आहे. हे संकेतस्थळ राज्याच्या पुरातत्त्व संचालनालयाने तयार केले आहे. या संकेतस्थळावर नागरिक माहिती अपलोड करतात. शासनाने नागरिकांकडून खालील माहिती मागवली आहे:

घरातील गणपतीची छायाचित्रे

गणेश मंडळांचे व्हिडिओ

मूर्तीसमोर केलेली सजावट

कुटुंबात केले जाणारे विधी

मोदक आणि खाद्यसंस्कृतीची माहिती

माहिती गोळा करण्यासाठी व्हॉट्सऍपचा वापर केला जात आहे. नागरिक व्हॉट्सऍपद्वारे माहिती संकेतस्थळावर नोंदवतात. महाराष्ट्र आणि भारतातील नागरिकांसोबत जगातील ३५ शहरांमधील नागरिक या प्रक्रियेत सहभागी होत आहेत.

नागरिकांनी माहिती कशी द्यावी, याची पद्धत शासनाने निश्चित केली आहे. नागरिकांनी मोबाईलमध्ये व्हॉट्सअॅप उघडावे. शासनाने दिलेल्या क्यूआर कोडला स्कॅन करावे. त्यानंतर चॅटबॉट सुरू होतो. चॅटबॉट नागरिकांना प्रश्न विचारतो. नागरिकांनी घरातील गणपतीचे छायाचित्र पाठवावे. कुटुंबातील सदस्य पूजा करत असतानाचा व्हिडिओ पाठवावा. मोदक तयार करण्याची कृती लिहून पाठवावी. ही माहिती शासनाच्या सर्व्हरवर जमा होते.

जी व्यक्ती माहिती पोर्टलवर नोंदवते, त्या व्यक्तीला शासनाकडून ‘डिजिटल कल्चरल प्रिझर्वर प्रमाणपत्र’ दिले जाते. हे प्रमाणपत्र नागरिकांना डिजिटल स्वरूपात मिळते.

प्रक्रियेची अंमलबजावणी करण्यासाठी प्रत्येक जिल्ह्यात अधिकाऱ्यांची नेमणूक करण्यात आली आहे. नाशिक जिल्ह्यामध्ये जिल्हाधिकारी आयुष प्रसाद यांनी नाशिक नगरपरिषदेचे सहआयुक्त श्याम गोसावी यांना नोडल अधिकारी नियुक्त केले आहे. श्याम गोसावी यांच्या नेतृत्वाखाली मंडळे, गृहनिर्माण संस्था, आणि ग्रामपंचायती यांना या प्रक्रियेत सामावून घेतले जात आहे. शासनाने नाशिकमधील बसस्थानके, रेल्वे स्थानके, सुविधा केंद्रे आणि शासकीय कार्यालयांमध्ये व्हॉट्सअॅप क्यूआर कोड असलेले होर्डिंग्ज लावले आहेत. या क्यूआर कोडच्या माध्यमातून नागरिक bappa.org वर जातात. स्क्रीन आणि समाजमाध्यमांवरून उपक्रमाचा प्रसार केला जात आहे.

दहीहंडी उत्सवाचा समावेश

शासनाने गणेशोत्सवाबरोबरच दहीहंडी उत्सवाचे नाव युनेस्कोकडे पाठवण्याचा निर्णय घेतला आहे. महाराष्ट्रात १,८०० दहीहंडी कार्यक्रमांचे आयोजन होते. यांतील १,३०० कार्यक्रम मुंबईत होतात. शासनाने गोविंदा पथकातील सदस्यांसाठी १० लाख रुपयांचे विमा संरक्षण जाहीर केले आहे.