परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर यांनी अमेरिकेने “जाणीवपूर्वक स्वतःला अधिक एकाकी शक्ती बनवले आहे”, असे मत व्यक्त करताना वॉशिंग्टनच्या परराष्ट्र धोरणातील आमूलाग्र बदल आणि चीनच्या वाढत्या प्रभावामुळे जागतिक परिस्थिती वेगाने बदलत असल्याचे म्हटले आहे.
६२व्या म्युनिक सुरक्षा परिषदेत बोलताना जयशंकर यांनी सांगितले की, सध्याची आंतरराष्ट्रीय व्यवस्था अमेरिका आणि चीनमधील तीव्र स्पर्धा, उदयोन्मुख तसेच मध्यम शक्ती असलेल्या देशांमध्ये वाढत असलेली आत्मनिर्भरतेची भावना आणि भागीदारीमध्ये विविधता आणण्याच्या प्रयत्नांमुळे आकार घेत आहे. त्याचबरोबर विविध प्रकारचे धोके कमी करण्यावरही देशांचा भर वाढला आहे.
जयशंकर म्हणाले, “आजच्या परिस्थितीचे मुख्य वैशिष्ट्य अमेरिकेच्या परराष्ट्र धोरणातील आमूलाग्र बदल आहे, या वस्तुस्थितीशी या सभागृहातील कोणीही असहमत असेल असे मला वाटत नाही.” अमेरिकेच्या या बदललेल्या भूमिकेचे वर्णन त्यांनी “निवडीने स्वीकारलेली भूमिका” असे केले. अमेरिकेने “जाणीवपूर्वक स्वतःला अधिक एकाकी शक्ती बनवले आहे”, असेही त्यांनी नमूद केले.
चीनचा वाढता प्रभाव
सध्याच्या जागतिक परिस्थितीतील दुसरे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे चीनचा वाढता प्रभाव असल्याचे जयशंकर यांनी सांगितले. चीनच्या आर्थिक सामर्थ्याकडे लक्ष वेधताना त्यांनी सांगितले की, जागतिक उत्पादनातील सुमारे एक तृतीयांश हिस्सा चीनचा आहे आणि त्याची आर्थिक क्षमता आता राजकीय प्रभावातही रूपांतरित होत आहे.
जयशंकर म्हणाले की, चीन स्वतःला एक अद्वितीय देश मानतो आणि त्याच्या या आत्मप्रतिमेला अनेक बाबतीत वास्तवाचीही साथ मिळते. जग सध्या अमेरिका आणि चीनमधील “अत्यंत तीव्र स्पर्धेचा” साक्षीदार असल्याचे त्यांनी सांगितले. ही स्पर्धा केवळ या दोन देशांपुरती मर्यादित राहिलेली नसून त्याचा परिणाम इतर देशांवरही होत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
ते म्हणाले, “आज ही स्पर्धा केवळ या दोन देशांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. त्यामुळे प्रत्येक देशाकडे उपलब्ध असलेल्या कोणत्याही प्रभावक्षेत्राचा वापर दबावाचे साधन म्हणून केला जात आहे.” त्याचवेळी अमेरिका आणि चीनमधील स्पर्धा आणि जगातील “परस्परावलंबनाची गुंतागुंत” हे दोन्ही घटक एकाच वेळी अस्तित्वात असल्याचे जयशंकर यांनी नमूद केले.
हे ही वाचा:
विधान परिषद निवडणुकीसाठी भाजपकडून तीन उमेदवारांची घोषणा
पंजाबमध्ये मोठा दहशतवादी कट उधळला; AK-47 सह हँड ग्रेनेड जप्त
बांगलादेशात दुर्गापूजेपूर्वी मंदिरावर हल्ला; ७ मूर्तींची तोडफोड
मध्यम शक्ती असलेले देशआत्मनिर्भर
उदयोन्मुख आणि मध्यम शक्ती असलेले देश आता स्वतःच्या हितसंबंधांविषयी अधिक जागरूक झाले असून ते अधिक आत्मनिर्भर होण्याच्या दिशेने वाटचाल करत असल्याचे जयशंकर यांनी सांगितले. ते म्हणाले, “उदयोन्मुख आणि मध्यम शक्ती असलेल्या देशांमध्ये अनेक फरक असले, तरी त्यांच्या हितसंबंधांविषयी वाढती जाणीव ही बाब त्यांना एकत्र आणते.”
“हे सर्व देश एका अर्थाने अधिक आत्मनिर्भर होत आहेत. ‘आत्मनिर्भर’ हा शब्द भारतातही सध्या मोठ्या प्रमाणावर वापरला जात आहे,” असे त्यांनी सांगितले.
‘बदलत्या जागतिक व्यवस्थेचे हेच चित्र’
जगातील आघाडीच्या शक्ती नसलेले देशही त्यांच्या हितसंबंधांची गरज असेल तेव्हा एकत्र येत असल्याचे जयशंकर यांनी सांगितले. ते म्हणाले, “जेव्हा त्यांच्या हितसंबंधांना सहकार्याची गरज असते, तेव्हा हे देश एकत्र येतात. ते कामकाजाच्या व्यवस्था निर्माण करतात, अजेंडा निश्चित करतात, संघटना विकसित करतात आणि सहकार्याची पद्धत निर्माण करतात.”
