भारतीय संरक्षण क्षेत्रात स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या विकासाला महत्त्वाचे यश मिळाले आहे. आगीसारख्या धोकादायक परिस्थितीत अग्निशमनाचे काम करण्यासाठी विकसित करण्यात आलेल्या ‘एफएफ बॉट’ या मानवरहित अग्निशमन रोबोटला संरक्षण गुणवत्ता आश्वासन महासंचालनालयाने (DGQA) मंजुरी दिली आहे. अहमदाबाद येथील एम्प्रेसा प्रायव्हेट लिमिटेड या कंपनीने संरक्षण मंत्रालयाच्या ‘इनोव्हेशन्स फॉर डिफेन्स एक्सलन्स’ (आयडेक्स) उपक्रमांतर्गत हा रोबोट विकसित केला आहे. लष्करी तळ, इंधन साठवण केंद्रे आणि दारूगोळा भांडारांसारख्या संवेदनशील ठिकाणी आग लागल्यास अग्निशमन कर्मचाऱ्यांचा जीव धोक्यात न घालता आगीवर नियंत्रण मिळविणे हा या तंत्रज्ञानाचा प्रमुख उद्देश आहे. डीजीक्यूएकडून मिळालेले प्रमाणपत्र पाच वर्षांसाठी वैध असून, रोबोटने लष्करी वापरासाठी आवश्यक असलेले गुणवत्ता आणि कार्यक्षमतेचे निकष पूर्ण केल्याचे यावरून स्पष्ट झाले आहे.
हे ही वाचा:
मार्वे रोडवर शाळेसमोरची अवैध पार्किंग, अतिक्रमणे जीव गेल्यावरच हटणार का?
न्यूझीलंडमध्ये भुवनेश्वर कुमारचा स्विंग ठरणार घातक!
नावाचा माज नको, मैदानात दम दाखवा!
रणजी ट्रॉफीत मुंबईचा हिमाचलला डावाने दणका
‘एफएफ बॉट’ हा दूरस्थ नियंत्रण प्रणालीद्वारे चालविला जाणारा रोबोट आहे. त्यामध्ये पाणी आणि फोमचा वापर करून आग विझविण्याची यंत्रणा बसविण्यात आली आहे. ऑप्टिकल आणि थर्मल कॅमेऱ्यांच्या मदतीने आगीचे ठिकाण शोधणे तसेच धुराने भरलेल्या परिसरातील परिस्थितीचे निरीक्षण करणे शक्य होते. त्यामुळे आगीच्या केंद्राजवळ मानवी कर्मचाऱ्यांना जाण्याची गरज कमी होते. विमानांचे हँगर, इंधन साठवण केंद्रे, दारूगोळा भांडारे आणि इतर संवेदनशील लष्करी ठिकाणी आग लागल्यास या रोबोटचा उपयोग होऊ शकतो. विशेष म्हणजे, प्रतिकूल परिस्थितीतही रोबोटची कार्यक्षमता टिकून राहते का, हे तपासण्यासाठी त्याच्या विविध कठोर चाचण्या घेण्यात आल्या.
डीजीक्यूएची मंजुरी मिळविण्यासाठी या रोबोटची थंड हवामान, प्रचंड उष्णता, दमट वातावरण, धूळ, खाऱ्या पाण्याचे फवारे आणि धक्के सहन करण्याची क्षमता तपासण्यात आली. भारतीय संरक्षण दलांना विविध भौगोलिक परिस्थितींमध्ये काम करावे लागते. त्यामुळे हिमालयातील कडाक्याची थंडी, वाळवंटी भागातील उष्णता आणि समुद्रकिनारी असलेल्या लष्करी तळांवरील दमट वातावरण अशा परिस्थितींमध्ये उपकरण कार्यरत राहणे आवश्यक असते. या निकषांची पूर्तता केल्यानंतर रोबोटला प्रमाणपत्र मिळाले. फेब्रुवारी २०२६ मध्ये राजस्थानमधील पोखरण येथे भारतीय हवाई दलाच्या ‘वायू शक्ती २०२६’ या सरावातही या रोबोटचे प्रात्यक्षिक सादर करण्यात आले होते.
