भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या ताकदीचे प्रतीक मानल्या जाणाऱ्या परकीय चलनसाठ्यात पुन्हा एकदा घसरण नोंदवली गेली आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने जाहीर केलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, ५ जून २०२६ रोजी संपलेल्या आठवड्यात भारताचा परकीय चलनसाठा ७११ दशलक्ष अमेरिकी डॉलर्सने घटून ६८१.६१ अब्ज डॉलर्सवर आला आहे. यापूर्वीच्या आठवड्यात हा साठा ६८२.३२ अब्ज डॉलर्स इतका होता. सलग दुसऱ्या आठवड्यात झालेल्या या घसरणीमुळे जागतिक आर्थिक अस्थिरतेचा भारताच्या आर्थिक स्थितीवर होणारा परिणाम पुन्हा एकदा समोर आला आहे.
या घसरणीमागील सर्वात मोठे कारण म्हणजे परकीय चलन मालमत्तेत झालेली मोठी घट. परकीय चलन मालमत्ता हा देशाच्या एकूण फॉरेक्स साठ्याचा सर्वात महत्त्वाचा भाग मानला जातो. संबंधित आठवड्यात या मालमत्तेमध्ये सुमारे २.७ अब्ज डॉलर्सची घट झाली असून ती ५४३.४४ अब्ज डॉलर्सवर घसरली आहे. डॉलरच्या तुलनेत युरो, ब्रिटिश पौंड आणि जपानी येन यांसारख्या प्रमुख जागतिक चलनांच्या मूल्यात झालेल्या चढ-उताराचा परिणामही या आकडेवारीवर दिसून आला.
हे ही वाचा:
स्पेसएक्सचे नॅस्डॅकवर दमदार पदार्पण
आसामच्या जोरहाटमध्ये भारतीय हवाई दलाच्या AN-32 विमानाचा अपघात
आर्यभट्टांचा अपमान करणाऱ्या अमेझॉनविरोधात कायदेशीर कारवाईचा इशारा
अभिषेक बॅनर्जींच्या निवासस्थानी छापा
मात्र या काळात भारताच्या सोन्याच्या साठ्याने दिलासा दिला आहे. आरबीआयकडे असलेल्या सोन्याच्या साठ्याचे मूल्य तब्बल १.९८ अब्ज डॉलर्सने वाढून ११४.५८ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचले आहे. गेल्या काही वर्षांत आरबीआयने सातत्याने सोन्याची खरेदी वाढवली असून जागतिक अनिश्चिततेच्या काळात सोने हे सुरक्षित गुंतवणुकीचे साधन मानले जात असल्याने त्याचा फायदा भारताला होताना दिसत आहे.
विशेष आहरण हक्क अर्थात एसडीआरमध्येही किरकोळ वाढ झाली आहे. हा साठा १८ दशलक्ष डॉलर्सने वाढून १८.७६ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला आहे. त्यामुळे परकीय चलनसाठ्यातील एकूण घसरण काही प्रमाणात नियंत्रित राहिली. दरम्यान, पश्चिम आशियातील वाढता संघर्ष, कच्च्या तेलाच्या किमतीतील अस्थिरता आणि जागतिक बाजारपेठेतील अनिश्चितता यामुळे भारतीय रुपयावर दबाव कायम आहे. रुपयाला मोठी घसरण होऊ नये यासाठी आरबीआयला वेळोवेळी डॉलर विक्री करून हस्तक्षेप करावा लागत आहे. या हस्तक्षेपामुळेही परकीय चलनसाठ्यावर ताण निर्माण होत असल्याचे अर्थतज्ज्ञांचे मत आहे.
तरीही भारताचा ६८१ अब्ज डॉलर्सपेक्षा अधिक असलेला परकीय चलनसाठा जगातील सर्वात मजबूत साठ्यांपैकी एक मानला जातो. हा साठा देशाच्या अनेक महिन्यांच्या आयात खर्चासाठी पुरेसा आहे आणि जागतिक आर्थिक धक्क्यांपासून संरक्षण देण्यास सक्षम आहे. मात्र सलग दोन आठवड्यांतील घसरण हा इशारा मानला जात असून, आगामी काळात जागतिक परिस्थिती, कच्च्या तेलाचे दर आणि आरबीआयची धोरणे यावर भारताच्या परकीय चलनसाठ्याची पुढील दिशा ठरणार आहे. आर्थिक स्थैर्य टिकवून ठेवण्यासाठी आरबीआयसमोरचे आव्हान आता अधिक कठीण झाले आहे.
