भारतीयांच्या कमाई आणि गुंतवणुकीच्या पद्धतीत मोठा बदल होत असल्याचे चित्र समोर आले आहे. नोकरीतून मिळणाऱ्या पगारावर अवलंबून न राहता शेअर बाजार, ट्रेडिंग, स्वतंत्र व्यवसाय, मुक्त व्यवसायसेवा आणि क्रिप्टोकरन्सीसारख्या पर्यायांतून अतिरिक्त उत्पन्न मिळवण्याकडे नागरिकांचा कल वाढत आहे. क्लिअरटॅक्सच्या ‘२०२६ मध्ये भारताने प्राप्तिकर विवरणपत्र कसे दाखल केले’ या अहवालानुसार, भारतातील प्राप्तिकर विवरणपत्र स्वतः दाखल करणाऱ्या दर तीन करदात्यांपैकी जवळपास एकाचे वार्षिक उत्पन्न २० लाख रुपयांपेक्षा अधिक आहे. उच्च उत्पन्न गटातील करदात्यांची संख्या वाढण्याबरोबरच उत्पन्नाचे विविध स्रोत निर्माण करण्याची प्रवृत्तीही वाढत असल्याचे अहवालातून स्पष्ट झाले आहे.
अहवालानुसार, मूल्यांकन वर्ष २०२६-२७ मध्ये ४७.३ टक्के करदात्यांनी गुंतवणूक, व्यवसाय, स्वतंत्र काम किंवा क्रिप्टोकरन्सीसारख्या बिगर-पगाराच्या स्रोतांमधून उत्पन्न मिळत असल्याचे नमूद केले आहे. २०२२-२३ मध्ये हे प्रमाण केवळ ९.५ टक्के होते. दोन किंवा त्यापेक्षा अधिक बिगर-पगाराच्या स्रोतांमधून कमाई करणाऱ्यांचे प्रमाणही ३.५ टक्क्यांवरून २४.४ टक्क्यांपर्यंत वाढले आहे. याशिवाय, २० लाख रुपयांपेक्षा अधिक वार्षिक उत्पन्न असलेल्या करदात्यांचे प्रमाण २०२३-२४ मधील २२.५ टक्क्यांवरून ३०.५ टक्क्यांवर पोहोचले आहे. तर ५० लाखांपेक्षा अधिक उत्पन्न असलेल्यांचे प्रमाण ४.५ टक्क्यांवरून आठ टक्के झाले आहे.
हे ही वाचा:
अमेरिकन नागरिकांनी युद्धाला नाकारले!
नॅशनल स्टॉक एक्सचेंजच्या नफ्यात २३ टक्क्यांची वाढ
मध्यावधी निवडणुकात ट्रम्प यांनी गमावले अनेक बालेकिल्ले
प्रदर्शनापूर्वीच ‘रामायण’ची २५ लाखांहून अधिक तिकिटांची विक्री
महिलांच्या उत्पन्नाबाबतही सकारात्मक चित्र समोर आले आहे. वार्षिक २० लाख रुपयांपेक्षा अधिक उत्पन्न असलेल्या महिला करदात्यांच्या संख्येत एका वर्षात २३ टक्क्यांची वाढ झाली आहे. पुरुषांच्या बाबतीत ही वाढ १२ टक्के आहे. तसेच, ५० लाख रुपयांपेक्षा अधिक उत्पन्न असलेल्या महिला करदात्यांचे प्रमाण ३.७ टक्क्यांवरून ५.१ टक्क्यांपर्यंत वाढले आहे. दुसरीकडे, पाच ते दहा लाख रुपये वार्षिक उत्पन्न असलेल्या मध्यमवर्गीयांमध्येही गुंतवणूक आणि अतिरिक्त कमाईचा कल वाढत आहे. या गटातील ४९.६ टक्के करदात्यांनी अधिक तपशीलवार प्राप्तिकर विवरणपत्र दाखल केले आहे. मागील वर्षी हे प्रमाण ३६.२ टक्के होते.
एकूणच, भारतीय नागरिक पारंपरिक उत्पन्नाच्या स्रोतांबरोबरच गुंतवणूक, शेअर व्यवहार आणि स्वतंत्र व्यवसायाच्या माध्यमातून आर्थिक उत्पन्न वाढवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. डिजिटल अर्थव्यवस्थेचा विस्तार आणि गुंतवणुकीच्या वाढत्या संधी यामुळे हा बदल वेग घेत आहे. मात्र, ही आकडेवारी केवळ प्राप्तिकर विवरणपत्र स्वतः दाखल करणाऱ्या करदात्यांवर आधारित असून, ती संपूर्ण भारतीय लोकसंख्येच्या उत्पन्नाचे प्रतिनिधित्व करत नाही. तरीही भारतीयांच्या बदलत्या आर्थिक सवयींचे हे महत्त्वपूर्ण संकेत मानले जात आहेत.
