उपग्रह इंटरनेट क्षेत्रात एलॉन मस्क यांच्या स्टारलिंकला भारतात मोठे आव्हान मिळण्याची शक्यता आहे. मुकेश अंबानी यांच्या नेतृत्वाखालील रिलायन्स इंडस्ट्रीजने अंतराळात तब्बल १,६०० उपग्रहांचे नेटवर्क उभारण्याची महत्त्वाकांक्षी योजना आखली आहे. या प्रकल्पासाठी २०३५ पर्यंतचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले असून, भारतात स्वदेशी सॅटेलाइट इंटरनेट सेवा विकसित करण्याचा कंपनीचा प्रयत्न आहे. या माध्यमातून देशातील दुर्गम भागांपर्यंत वेगवान इंटरनेट पोहोचवण्याबरोबरच परदेशी कंपन्यांवरील अवलंबित्व कमी करण्यावर भर दिला जाणार आहे.
या प्रकल्पासाठी रिलायन्सला मोठ्या प्रमाणावर उपग्रहांची निर्मिती आणि प्रक्षेपण करावे लागणार आहे. सध्या भारतात वर्षाला १५ पेक्षाही कमी उपग्रहांची निर्मिती होते. मात्र, रिलायन्सच्या योजनेनुसार दरवर्षी सुमारे २०० उपग्रहांची आवश्यकता भासणार आहे. ही गरज पूर्ण करण्यासाठी कंपनी भारतीय उत्पादक, तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्स आणि औद्योगिक समूहांसोबत भागीदारी करण्याच्या तयारीत आहे. तसेच अमेरिकेतील कंपन्यांकडून किमान ४०० उपग्रह खरेदी करण्याचीही योजना आहे. सप्टेंबर २०२७ मध्ये पहिली चाचणी घेण्याचे आणि २०२८ च्या सुरुवातीपासून प्रक्षेपण सुरू करण्याचे रिलायन्सचे उद्दिष्ट आहे.
हे ही वाचा:
डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची दमदार उसळी
भारतीय स्टील निर्यातीला युरोपियन युनियनच्या अँटिडम्पिंग शुल्काचा फटका
चीनच्या एआय कंपनी झिपूच्या शेअरमध्ये ८५ टक्क्यांची घसरण
मायक्रोसॉफ्टनंतर अमेरिकेतील बँका आणि विमानसेवा विस्कळीत
दरम्यान, या स्पर्धेत सुनील भारती मित्तल यांची एअरटेल कंपनीही मागे नाही. एअरटेलने युरोपमधील युटेलसॅटच्या वनवेब उपग्रह नेटवर्कमध्ये गुंतवणूक केली आहे. या नेटवर्कमध्ये सध्या सुमारे ६५० उपग्रह आहेत. दुसरीकडे, एलॉन मस्क यांची स्टारलिंक आधीपासूनच जागतिक स्तरावर सॅटेलाइट इंटरनेट सेवा विस्तारत आहे. ॲमेझॉनसारखी मोठी कंपनीदेखील हजारो उपग्रहांचे नेटवर्क उभारण्याच्या तयारीत आहे. त्यामुळे भारतातील दूरसंचार क्षेत्रातील दिग्गज कंपन्यांमध्ये आता अंतराळातील इंटरनेट सेवेसाठीही स्पर्धा रंगणार आहे.
या स्पर्धेचे महत्त्व केवळ व्यावसायिक नफ्यापुरते मर्यादित नाही. दुर्गम भागांमध्ये इंटरनेट सुविधा पोहोचवणे, आपत्कालीन परिस्थितीत संपर्क व्यवस्था कायम ठेवणे आणि संरक्षण क्षेत्रासाठी सुरक्षित दळणवळण उपलब्ध करणे यासाठी उपग्रह नेटवर्क महत्त्वाचे ठरणार आहे. रिलायन्सची १,६०० उपग्रहांची योजना प्रत्यक्षात आल्यास भारताच्या डिजिटल पायाभूत सुविधांना मोठी चालना मिळू शकते. त्यामुळे भविष्यात स्टारलिंक, रिलायन्स आणि एअरटेल यांच्यातील स्पर्धा अधिक तीव्र होण्याची शक्यता आहे.
