जिरे (Cumin) हे फक्त स्वयंपाकात वापरले जाणारे मसाले नाही, तर एक बहुउपयोगी आयुर्वेदिक औषध आहे. आयुर्वेदानुसार जिरे पचनशक्ती वाढवणारे, वेदनाशामक (दुखीवर उपाय करणारे) आणि अनुलोमन (गॅस-वायू संतुलित करणारे) आहे. त्याची तासीर उष्ण, चव किंचित तिखट आणि कोरडी, तसेच हे वात आणि कफ दोष संतुलित करते. जिरेचा सर्वात मोठा गुण म्हणजे ते पचनतंत्र मजबूत करते. जेवणानंतर अर्धा चमचा भाजलेले जिरे घेतल्यास गॅस, अजीर्ण आणि पोटदुखी होत नाही. हे “अग्नी” म्हणजेच पाचकशक्ती वाढवते आणि शरीर हलके व ताजेतवाने ठेवते. गर्भावस्थेदरम्यान जिरेपाणी घेणे खूप फायदेशीर असते. ते उलटी, जळजळ आणि गॅसपासून आराम देते.
जिर्यामध्ये असलेले फॉस्फरस आणि कॉपर त्वचा स्वच्छ आणि उजळ बनवतात. मासिक पाळीमध्ये अनियमितता किंवा पोटदुखी असल्यास अर्धा चमचा जिरे + थोडं गूळ + कोमट पाणी घेतल्याने आराम मिळतो. जिरे दूधनिर्मिती वाढवते, त्यामुळे स्तनपान करणाऱ्या मातांसाठी ते उपयोगी आहे. जिरे, सौंफ आणि मिश्री समान प्रमाणात मिसळून त्याचा वास घेतल्याने डोकेदुखी कमी होते.
हेही वाचा..
ड्रग्ज तस्कर अकबर खाऊला ओडिशातून अटक
वाळवंटात ‘अखंड प्रहार’ मोहिमेचं प्रदर्शन
राहुल गांधींनी दाखवलेल्या त्या ‘ब्राझिलियन मॉडेल’चे हे आहे सत्य
जिरे ब्लड शुगर लेव्हल नियंत्रित ठेवण्यास मदत करते, त्यामुळे मधुमेहींसाठी हे उपयुक्त आहे. रात्री एक चमचा जिरे पाण्यात भिजवून ठेवा, सकाळी ते उकळून गारसर गाळून प्या. हे पचन सुधारते, गॅस कमी करते आणि वजन घटवण्यास मदत करते. जर खोकला किंवा कफ झाला असेल, तर १/४ चमचा जिरे आणि चिमूटभर सैंधव मीठ कोमट पाण्यासोबत घेतल्याने गळ्याला आराम मिळतो. त्वचेचा तेज वाढवण्यासाठी जिरे + मध + लिंबाचा रस एकत्र करून फेसपॅकसारखा लावा. वजन कमी करण्यासाठी जिरे आणि दालचिनीची चहा सकाळी रिकाम्या पोटी पिणे अत्यंत परिणामकारक ठरते. जिरे उष्ण प्रकृतीचे असल्याने त्याचे जास्त सेवन केल्यास पित्त वाढू शकते. त्यामुळे ते मर्यादित प्रमाणातच घ्यावे. उन्हाळ्यात त्याचे सेवन कमी करणे हितावह आहे.
