दरवर्षी २५ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर या कालावधीत संपूर्ण देशात राष्ट्रीय नेत्रदान पंधरवडा साजरा केला जातो. याची सुरुवात १९८५ मध्ये झाली होती. या अभियानाचा मुख्य उद्देश समाजात नेत्रदानाचे महत्त्व पटवून देणे व कॉर्नियल ब्लाइंडनेस (कॉर्नियाशी संबंधित आंधळेपणा) कमी करणे हा आहे. या प्रसंगी ज्योति आय हॉस्पिटलचे अकादमिक व संशोधन सल्लागार, आयजीआयएमएस पटना येथील प्रोफेसर एमेरिटस आणि डॉ. आर.पी. सेंटर, एम्स नवी दिल्लीचे माजी संचालक डॉ. राजवर्धन झा आजाद यांनी सांगितले की, नेत्रदान ही एक साधी व सुरक्षित प्रक्रिया आहे. मृत्यूनंतर ६ ते ८ तासांच्या आत कॉर्निया काढणे आवश्यक असते. यासाठी फक्त आय बँक ला कॉल करावा लागतो. त्यानंतर तज्ज्ञांची टीम घर किंवा हॉस्पिटलमध्ये येऊन फक्त २० ते ३० मिनिटांत कॉर्निया काढून सुरक्षित करते. ही प्रक्रिया पूर्णपणे सुरक्षित असून चेहऱ्याच्या रचनेवर कोणताही परिणाम होत नाही.
त्यांनी सांगितले की, नेत्रदानासाठी सर्व वयोगटातील लोक पात्र आहेत. अगदी चष्मा वापरणारे, मोतीबिंदूची शस्त्रक्रिया झालेले, मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाब असलेले लोकसुद्धा नेत्रदान करू शकतात. मात्र एचआयव्ही, हेपाटायटिस बी किंवा सी, रेबीज, सक्रिय कॅन्सर किंवा सेप्सिसग्रस्त रुग्ण नेत्रदान करू शकत नाहीत. इच्छुक व्यक्ती आय बँक, स्वयंसेवी संस्था किंवा ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवर संकल्पपत्र भरून नोंदणी करू शकतात. पण मृत्यूनंतर कुटुंबाची संमती आवश्यक असते, कारण परवानगी कुटुंबीयच देतात.
हेही वाचा..
पंतप्रधान मोदी शिखर बैठक, एससीओ बैठकीत सहभागी होणार
भारत आत्मनिर्भर आणि सक्षम देश; मोदींच्या नेतृत्वाखाली सुरक्षित!
भारत-जपान संबंध ‘मेड फॉर इच अदर’ !
परदेशी गुंतवणूक प्रकरणात ईडीची छापेमारी
डॉ. आजाद यांनी नेत्रदानाशी संबंधित अनेक गैरसमजांवर प्रकाश टाकला. त्यांनी सांगितले की, काहींना वाटते की नेत्रदानामुळे चेहरा खराब होतो, परंतु वस्तुस्थिती अशी आहे की फक्त कॉर्निया काढला जातो आणि चेहरा पूर्ववत राहतो. काहींना वाटते की हे धार्मिक मान्यतांच्या विरोधात आहे, परंतु सर्व धर्म हे पुण्यकार्य मानतात. पुढील जन्मात दृष्टीवर परिणाम होतो ही समजूतही चुकीची आहे, कारण याचा कोणताही शास्त्रीय पुरावा नाही. तसेच, नेत्रदानामुळे अंतिम संस्कारात उशीर होतो हीही चुकीची धारणा आहे. प्रत्यक्षात ही संपूर्ण प्रक्रिया फक्त २०-३० मिनिटांत पूर्ण होते.
तांत्रिक बाबींवर बोलताना डॉ. आजाद म्हणाले की, कॉर्निया प्रत्यारोपणाची यशस्वीता एका वर्षानंतर सुमारे ७९ टक्क्यांपर्यंत असते. प्रत्यारोपित कॉर्निया १० ते २० वर्षे कार्यक्षम राहू शकतो. भारतात सध्या सुमारे ७५० पेक्षा जास्त आय बँका आहेत, परंतु सर्व मानकांनुसार सक्रियपणे कार्य करणाऱ्या तुलनेने कमी आहेत. कॉर्निसोल आणि ऑप्टिसोल-जीएस यांसारख्या तंत्रज्ञानामुळे कॉर्निया १४ दिवसांपर्यंत सुरक्षित ठेवता येतो. भविष्यात कृत्रिम कॉर्निया व टिश्यू इंजिनीअरिंग वर संशोधन सुरू आहे, मात्र सध्या नेत्रदानाला कोणताही पूर्ण पर्याय उपलब्ध नाही. डॉ. आजाद यांच्या मते नेत्रदान हे सर्वांत मोठे दान आहे, कारण यामुळे एखाद्या अंध व्यक्तीच्या आयुष्यात प्रकाश येऊ शकतो. भारतासारख्या विशाल देशात, जिथे लाखो लोक कॉर्नियल ब्लाइंडनेसने त्रस्त आहेत, तिथे नेत्रदानाविषयी जागरूकता अधिकाधिक वाढवणे अत्यावश्यक आहे.
