भारतीय वायुसेनेच्या परिवहन क्षमतेला आगामी काळात मोठी चालना मिळण्याची शक्यता आहे. जुन्या सोव्हिएतकालीन अँटोनोव्ह एएन-३२ विमानांची जागा घेण्यासाठी संरक्षण मंत्रालय ६० मध्यम क्षमतेची मालवाहू विमाने खरेदी करण्याच्या दिशेने पुढे जात असल्याचे वृत्त आहे. या प्रकल्पाचा अंदाजे खर्च जवळपास १ लाख कोटी रुपये असल्याचे व्हिएतनाम टाइम्समध्ये प्रसिद्ध झालेल्या लेखात नमूद करण्यात आले आहे.
प्रस्तावित योजनेनुसार, १८ ते ३० टन वजन वाहून नेण्याची क्षमता असलेली विमाने भारतीय वायुसेनेच्या ताफ्यात दाखल होऊ शकतात. यामुळे सैनिक, लष्करी उपकरणे आणि रसद सामग्रीची वाहतूक अधिक क्षमतेने करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
प्रस्तावित ६० विमानांपैकी १२ विमाने पूर्णपणे तयार अवस्थेत, तर उर्वरित ४८ विमानांची निर्मिती भारतात केली जाण्याची शक्यता आहे. या विमानांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर स्वदेशी सामग्रीचा वापर करण्यावर भर दिला जाणार असल्याचे अहवालात म्हटले आहे. त्यामुळे लष्करी आधुनिकीकरणासोबतच देशातील विमाननिर्मिती आणि देखभाल क्षेत्रालाही चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
मध्यम क्षमतेच्या लष्करी मालवाहू विमानांसाठी ब्राझीलची एम्ब्रेअर कंपनी निर्मित सी-३९० मिलेनियम हे संभाव्य दावेदारांपैकी एक मानले जात आहे. जेट इंजिनवर चालणाऱ्या या विमानाची कमाल भारवाहक क्षमता सुमारे २६ टन आहे. सैनिक व मालवाहतूक, वैद्यकीय स्थलांतर, शोध व बचाव मोहिमा, अग्निशमन तसेच मानवतावादी मदतकार्य अशा विविध कामांसाठी या विमानाचा वापर करता येतो. तसेच, तात्पुरत्या किंवा कच्च्या धावपट्ट्यांवरही त्याचे संचालन करता येण्याची क्षमता असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
भारतीय वायुसेनेकडे यापूर्वीपासून कार्यरत असलेल्या लॉकहीड मार्टिनच्या सी-१३०जे सुपर हरक्युलिस विमानाच्या विस्तारित सी-१३०जे-३० आवृत्तीची कमाल पेलोड क्षमता सुमारे २० टन आहे. त्याच्या तुलनेत सी-३९०ची भारवाहक क्षमता अधिक असल्याचे अहवालात नमूद आहे.
भारतीय प्रकल्पासाठी एम्ब्रेअरने महिंद्रा डिफेन्ससोबत भागीदारी केल्याचे वृत्त आहे. या सहकार्याच्या माध्यमातून भारतात विमाननिर्मिती तसेच देखभाल सुविधा विकसित करण्याची योजना असल्याचे सांगण्यात आले आहे. या प्रकल्पामुळे देशांतर्गत एरोस्पेस उत्पादन परिसंस्थेला बळकटी मिळण्याची शक्यता आहे.
भारताच्या उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील सीमावर्ती भागांमध्ये सैनिक, शस्त्रसामग्री, रसद आणि मदत साहित्याची जलद वाहतूक करण्यासाठी आधुनिक मालवाहू विमाने महत्त्वाची ठरतात. नव्या विमानांमुळे भारतीय वायुसेनेच्या सामरिक तसेच कार्यान्वयन क्षमतेत वाढ होण्याची अपेक्षा आहे.
लष्करी वापरासोबतच नैसर्गिक आपत्ती आणि मानवतावादी मदतकार्यांतही या विमानांचा उपयोग होऊ शकतो. अहवालात जून २०२६ मध्ये व्हेनेझुएलातील भूकंपानंतर राबविण्यात आलेल्या ‘ऑपरेशन अमिस्ताद’चा संदर्भ देण्यात आला आहे. या मोहिमेदरम्यान भारतीय वायुसेनेच्या दोन सी-१७ ग्लोबमास्टर-३ विमानांनी भारतीय लष्कराच्या ६० पॅरा फील्ड हॉस्पिटलमधील ४१ सदस्यीय वैद्यकीय पथक, वैद्यकीय उपकरणे, मदत साहित्य आणि दोन भीष्म क्यूब पोर्टेबल रुग्णालये व्हेनेझुएलाला नेल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
