एकेकाळी भारतातील आश्रम, ऋषी-मुनी आणि योगपीठांपुरता मर्यादित असलेला योग आज जगभरातील कोट्यवधी लोकांच्या जीवनाचा भाग बनला आहे. भारताच्या हजारो वर्षांच्या सांस्कृतिक वारशाला जागतिक मान्यता मिळवून देणारा आंतरराष्ट्रीय योग दिन हा केवळ एक दिवस नसून भारताच्या ‘सॉफ्ट पॉवर’चा सर्वात मोठा विजय मानला जातो.
२१ जून रोजी जगभरात १२ वा आंतरराष्ट्रीय योग दिन साजरा केला जाणार आहे. विशेष म्हणजे, संयुक्त राष्ट्रसंघाकडून या दिवसाला मान्यता मिळण्यामागे भारताचा पुढाकार आणि विक्रमी १७५ देशांचा पाठिंबा होता. अवघ्या ९० दिवसांपेक्षाही कमी कालावधीत हा प्रस्ताव मंजूर होणे ही संयुक्त राष्ट्रांच्या इतिहासातील दुर्मिळ घटना मानली जाते.
योगाची परंपरा भारतात हजारो वर्षांपासून अस्तित्वात आहे. शरीर, मन आणि आत्मा यांच्यातील समतोल साधणारी ही जीवनपद्धती काळाच्या ओघात जगभर पोहोचली. मात्र गेल्या दशकात योगाने जागतिक चळवळीचे स्वरूप धारण केले. सप्टेंबर २०१४ मध्ये संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या अधिवेशनात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी योगाला जागतिक स्तरावर मान्यता देण्याची मागणी केली होती. योग हा केवळ व्यायाम नसून मनुष्य आणि निसर्ग यांच्यातील सुसंवादाचा मार्ग असल्याचे त्यांनी जगासमोर मांडले.
पंतप्रधान मोदी यांच्या या प्रस्तावाला अभूतपूर्व प्रतिसाद मिळाला. भारताचे तत्कालीन संयुक्त राष्ट्रांतील प्रतिनिधी अशोक मुखर्जी यांनी सादर केलेल्या ठरावाला १७५ देशांनी सह-प्रायोजक म्हणून पाठिंबा दिला. हा आकडा संयुक्त राष्ट्र महासभेतील कोणत्याही ठरावासाठी मिळालेल्या सर्वाधिक पाठिंब्यांपैकी एक ठरला. ११ डिसेंबर २०१४ रोजी संयुक्त राष्ट्र महासभेने २१ जून हा ‘आंतरराष्ट्रीय योग दिन’ म्हणून घोषित केला आणि भारताच्या सांस्कृतिक वारशाला जागतिक मंचावर अभूतपूर्व मान्यता मिळाली.
आज परिस्थिती अशी आहे की न्यूयॉर्कपासून पॅरिसपर्यंत, टोकियोपासून सिडनीपर्यंत आणि दुबईपासून लंडनपर्यंत लाखो लोक योगाभ्यास करतात. शारीरिक तंदुरुस्ती, मानसिक आरोग्य, तणावमुक्त जीवन आणि सकारात्मक जीवनशैलीसाठी योगाचा स्वीकार जगभरात वाढत आहे. कोविड महामारीनंतर मानसिक आरोग्याबाबत वाढलेली जागरूकता, तणावपूर्ण जीवनशैली आणि वाढत्या आरोग्य समस्यांच्या पार्श्वभूमीवर योगाचे महत्त्व अधिकच अधोरेखित झाले आहे. त्यामुळे योग हा केवळ भारताचा प्राचीन वारसा न राहता मानवतेच्या कल्याणासाठीचा जागतिक मार्ग बनला आहे.
भारताने जगाला दिलेल्या अनेक सांस्कृतिक देणग्यांपैकी योग ही सर्वाधिक प्रभावी आणि व्यापक स्वीकार मिळालेली देणगी ठरली असून, आंतरराष्ट्रीय योग दिन हा त्या यशाचा जागतिक उत्सव बनला आहे.
