भारत स्वदेशी संरक्षण तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात वेगाने पुढे जात असून, त्याच दिशेने आता एक नवीन हाय-पॉवर लेझर शस्त्रप्रणाली विकसित केली जात आहे. पारस डिफेन्स अँड स्पेस टेक्नॉलॉजीज लिमिटेडला संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO) अंतर्गत उच्च ऊर्जा प्रणाली आणि विज्ञान केंद्र (CHESS) कडून ₹१४२.३१ कोटींचा महत्त्वपूर्ण प्रकल्प मिळाला आहे. हा प्रकल्प भारताच्या भविष्यातील युद्धक्षमता अधिक मजबूत करण्याच्या दृष्टीने मोठे पाऊल मानला जात आहे.
मार्च २०२५ मध्ये मिळालेल्या या कराराअंतर्गत कंपनीला अत्याधुनिक लेझर स्रोत मॉड्यूल विकसित करायचे आहे, जे बीम कंट्रोल सिस्टीम (BCS) सोबत मोबाइल प्लॅटफॉर्मवर एकत्रित केले जाईल. ही संपूर्ण प्रणाली “RayStrike-9” या हाय-पॉवर लेझर सिस्टीमचा भाग असेल, जी विशेषतः अँटी-ड्रोन आणि अँटी-मिसाइल भूमिकांसाठी तयार केली जात आहे. हा प्रकल्प २४ महिन्यांत पूर्ण करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले असून, त्यातून त्याचे धोरणात्मक महत्त्व आणि तातडी स्पष्ट होते.
RayStrike-9 ला भारताच्या निर्देशित ऊर्जा शस्त्र (Directed Energy Weapon) क्षमतेतील मोठी झेप मानली जात आहे. या प्रणालीमध्ये प्रगत ऑप्टिक्स, पॉवर मॅनेजमेंट आणि अचूक लक्ष्यभेदन तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाणार आहे. ही प्रणाली मोबाइल प्लॅटफॉर्मवर आधारित ठेवण्यामागचा उद्देश म्हणजे ती विविध भागांत आणि वेगवेगळ्या लष्करी परिस्थितींमध्ये जलद गतीने तैनात करता यावी.
ही उच्च-ऊर्जा लेझर प्रणाली शत्रूचे ड्रोन, UAVs आणि येणाऱ्या क्षेपणास्त्रांना निष्क्रिय करण्यास सक्षम असेल. आधुनिक युद्धामध्ये कमी खर्चातील ड्रोन आणि लोइटरिंग म्युनिशन्सच्या वाढत्या वापरामुळे सुरक्षा यंत्रणांसमोर नवी आव्हाने उभी राहिली आहेत. अशा परिस्थितीत RayStrike-9 सारखी प्रणाली भारतीय सैन्याला जलद आणि अचूक प्रतिसाद देण्याची क्षमता देऊ शकते.
तज्ज्ञांच्या मते, लेझर-आधारित शस्त्रे पारंपरिक क्षेपणास्त्र इंटरसेप्टरच्या तुलनेत अधिक किफायतशीर ठरू शकतात. ही प्रणाली वारंवार वापरता येते आणि दारुगोळ्याच्या पुनर्पुरवठ्याची आवश्यकता राहत नाही. त्यामुळेच जगातील प्रमुख लष्करी शक्ती या तंत्रज्ञानावर मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक करत आहेत.
पारस डिफेन्स यापूर्वीपासून ऑप्टिक्स, इलेक्ट्रो-मॅग्नेटिक शिल्डिंग आणि अंतराळ तंत्रज्ञान क्षेत्रात कार्यरत आहे. हा नवीन प्रकल्प कंपनीला भारताच्या उदयोन्मुख संरक्षण उद्योगात आणखी भक्कम स्थान मिळवून देईल. DRDO ची संशोधन क्षमता आणि खासगी उद्योगाची उत्पादनक्षमता यांचा हा संगम “आत्मनिर्भर भारत” अभियानालाही बळकटी देणारा ठरेल.
अमेरिका, चीन आणि रशिया यांसारख्या देशांनी आधीच हाय-पॉवर लेझर शस्त्रप्रणालींवर मोठ्या प्रमाणावर काम सुरू केले आहे. अशा वेळी भारताचा RayStrike-9 कार्यक्रम देश भविष्यातील लष्करी तंत्रज्ञानात आत्मनिर्भरता आणि तांत्रिक स्पर्धात्मकता मिळवण्याच्या दिशेने गंभीरपणे पुढे जात असल्याचे दर्शवतो. जर हा प्रकल्प नियोजित वेळापत्रकानुसार पुढे गेला, तर २०२७ पर्यंत त्याच्या प्राथमिक चाचण्या सुरू होऊ शकतात. संरक्षण तज्ज्ञांच्या मते, यशस्वी चाचण्यांनंतर ही प्रणाली भारताची हवाई संरक्षण क्षमता अधिक मजबूत करेल आणि आंतरराष्ट्रीय संरक्षण बाजारात निर्यातीच्या नव्या संधीही निर्माण करू शकते.
