कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय), क्लाऊड कॉम्प्युटिंग आणि डिजिटल अर्थव्यवस्थेच्या झपाट्याने वाढणाऱ्या विस्तारामुळे भारत जागतिक तंत्रज्ञान कंपन्यांसाठी आकर्षणाचे केंद्र ठरत आहे. याच पार्श्वभूमीवर ऑस्ट्रेलियातील आघाडीची डेटा सेंटर कंपनी AirTrunk ने भारतात तब्बल २१ अब्ज डॉलर (सुमारे ₹१.८ लाख कोटी) गुंतवणूक करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्यात हा महाप्रकल्प उभारला जाणार असून, त्यामुळे राज्याला जागतिक डेटा सेंटर उद्योगाच्या नकाशावर विशेष स्थान मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
AirTrunk आणि महाराष्ट्र सरकार यांच्यात नुकताच हेतुपत्र करार (लेटर ऑफ इंटेंट) झाला असून, रायगडमधील पेन ग्रोथ सेंटर येथे अत्याधुनिक डेटा सेंटर पार्क उभारण्यात येणार आहे. या प्रकल्पाची एकूण क्षमता ३ गिगावॅट इतकी असेल. ही क्षमता केवळ भारतातच नव्हे तर आशिया-पॅसिफिक क्षेत्रातील सर्वात मोठ्या डेटा सेंटर प्रकल्पांपैकी एक मानली जात आहे. वाढत्या डिजिटल व्यवहारांमुळे निर्माण होणारा प्रचंड डेटा सुरक्षितपणे साठवणे, प्रक्रिया करणे आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या सेवांना आवश्यक संगणकीय क्षमता उपलब्ध करून देणे हे या प्रकल्पाचे प्रमुख उद्दिष्ट असेल.
हे ही वाचा:
भारतीय सायबर आणि बँकिंग क्षेत्रासाठी नवी AI सुरक्षा
चित्रपट निर्माते पहलाज निहलानी यांचे निधन
पुणे बनावट दारू प्रकरणातील आरोपीच्या घरावर बुलडोझर
ट्रम्प यांना राजकीय धक्का; इराणविरोधी युद्ध थांबवण्याचा ठराव मंजूर
गेल्या काही वर्षांत भारतात इंटरनेट वापरकर्त्यांची संख्या विक्रमी वेगाने वाढली आहे. ऑनलाइन व्यवहार, डिजिटल पेमेंट्स, ई-कॉमर्स, सोशल मीडिया, व्हिडिओ स्ट्रीमिंग आणि एआय आधारित सेवांच्या वाढत्या वापरामुळे डेटा सेंटरची गरजही मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे. त्यातच डेटा स्थानिकीकरणाच्या धोरणांमुळे जागतिक तंत्रज्ञान कंपन्यांना भारतातच डेटा साठवण्याची आवश्यकता निर्माण झाली आहे. त्यामुळे देशातील डेटा सेंटर उद्योगाला अभूतपूर्व गती मिळत आहे.
AirTrunk ही आशिया-पॅसिफिक आणि मध्यपूर्वेतील आघाडीची हायपरस्केल डेटा सेंटर कंपनी मानली जाते. सिंगापूर, जपान, ऑस्ट्रेलिया, हाँगकाँग आणि मलेशिया यांसारख्या देशांमध्ये कंपनीची अत्याधुनिक केंद्रे कार्यरत आहेत. अमेरिकेतील गुंतवणूक क्षेत्रातील दिग्गज ब्लॅकस्टोनच्या पाठिंब्यामुळे कंपनीचा विस्तार अधिक वेगाने होत आहे. भारतातील हा प्रकल्प AirTrunk च्या जागतिक विस्तारातील सर्वात महत्त्वाच्या गुंतवणुकांपैकी एक म्हणून पाहिला जात आहे.
या गुंतवणुकीमुळे महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होण्याची अपेक्षा आहे. बांधकाम, अभियांत्रिकी, वीजपुरवठा, दूरसंचार, लॉजिस्टिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रांमध्ये हजारो प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष रोजगार उपलब्ध होऊ शकतात. याशिवाय अनेक पूरक उद्योगांनाही चालना मिळणार आहे. राज्यात अत्याधुनिक डिजिटल पायाभूत सुविधा निर्माण झाल्याने जागतिक तंत्रज्ञान कंपन्या आणि स्टार्टअप्ससाठीही महाराष्ट्र अधिक आकर्षक ठरणार आहे.
भारताला कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि क्लाऊड तंत्रज्ञानाचे जागतिक केंद्र बनविण्याच्या दिशेने ही गुंतवणूक महत्त्वाचे पाऊल मानली जात आहे. रिलायन्स, अदानी यांसारखे भारतीय उद्योगसमूह आधीच या क्षेत्रात अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक जाहीर करत असताना आता AirTrunk च्या प्रवेशामुळे स्पर्धा आणखी तीव्र होणार आहे. परिणामी भारतातील डिजिटल पायाभूत सुविधांचा विकास वेगाने होण्याची शक्यता आहे.
एकूणच, AirTrunk ची २१ अब्ज डॉलरची गुंतवणूक ही केवळ एका डेटा सेंटर प्रकल्पाची घोषणा नसून भारताच्या डिजिटल भविष्यातील मोठी झेप मानली जात आहे. महाराष्ट्राला जागतिक डेटा हब बनविण्याच्या दिशेने हा प्रकल्प ऐतिहासिक ठरण्याची चिन्हे दिसत असून, डिजिटल अर्थव्यवस्थेच्या नव्या पर्वाला त्यामुळे बळ मिळणार आहे.