भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) ‘उत्कर्ष २.०’ हा मध्यमकालीन धोरणात्मक आराखडा जाहीर केला असून, देशातील बँकिंग सेवा अधिक सुलभ, पारदर्शक आणि ग्राहक-केंद्रित बनवण्यावर यामध्ये भर देण्यात आला आहे. या उपक्रमाद्वारे बँकिंग व्यवस्थेत सर्वांगीण सुधारणा घडवून आणण्याचा RBI चा प्रयत्न आहे. ग्राहकांच्या गरजा लक्षात घेऊन सेवा सुधारण्यासोबतच वित्तीय समावेशन वाढवणे आणि सर्वसामान्यांपर्यंत बँकिंग सेवा पोहोचवणे हा या आराखड्याचा मुख्य उद्देश आहे.
‘उत्कर्ष २.०’ अंतर्गत तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवून बँकिंग प्रक्रिया अधिक वेगवान आणि सुरक्षित करण्यावर विशेष भर देण्यात आला आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डिजिटल प्रणाली आणि ऑटोमेशन यांचा वापर करून व्यवहार अधिक सोपे आणि पारदर्शक करण्याचा प्रयत्न होणार आहे. यामुळे ग्राहकांना जलद सेवा मिळेल आणि बँकिंग क्षेत्रात विश्वासार्हता वाढेल. तसेच सरकारी रोखे (Government Securities) बाजारात पारदर्शकता वाढवून गुंतवणूकदारांचा विश्वास अधिक मजबूत करण्यावरही लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.
हे ही वाचा:
मुंबईतून ४५० बांगलादेशी नागरिक ताब्यात
चार इराणी तेल टँकर्सना गुजरातच्या सिक्का बंदरावर परवानगी
भारत- अमेरिका सिव्हिल न्यूक्लियर ऊर्जा क्षेत्रात एकत्र करणार काम
आयटी कंपनीत जिहादी रॅकेट गोड बोलून, दबाव आणून करत होते धर्मांतर
या आराखड्याचा आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे भारताच्या वित्तीय प्रणालीला जागतिक स्तरावर अधिक सक्षम बनवणे. रुपयाचे आंतरराष्ट्रीयीकरण आणि UPI सारख्या डिजिटल पेमेंट प्रणालींचा जागतिक विस्तार यावर RBI लक्ष केंद्रित करत आहे. त्यामुळे भारताची आर्थिक ताकद वाढण्यास मदत होईल आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेत भारताची भूमिका अधिक बळकट होईल.
‘उत्कर्ष २.०’ मध्ये सात प्रमुख धोरणात्मक स्तंभांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये नियमन सुलभ करणे, ग्राहक-केंद्रित सेवा, वित्तीय समावेशन, स्पर्धात्मक बाजारपेठ, तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर, भविष्यासाठी सज्ज संस्था आणि जागतिक स्तरावर भारताची भूमिका मजबूत करणे या घटकांचा समावेश आहे. हे सर्व घटक एकत्रितपणे बँकिंग क्षेत्र अधिक आधुनिक, सक्षम आणि स्पर्धात्मक बनवण्यास मदत करतील.
याच पार्श्वभूमीवर RBI ने रेपो दर ५.२५ टक्क्यांवर कायम ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. महागाई आणि जागतिक आर्थिक अनिश्चिततेच्या पार्श्वभूमीवर RBI ने सावध भूमिका घेतली असून, अर्थव्यवस्थेचा समतोल राखण्यावर भर दिला आहे. तसेच चालू आर्थिक वर्षासाठी भारताचा GDP वाढ दर सुमारे ६.९ टक्के राहण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
एकूणच, ‘उत्कर्ष २.०’ हा RBI चा महत्त्वाकांक्षी आणि दूरदृष्टी असलेला उपक्रम असून, तो भारतातील बँकिंग प्रणाली अधिक डिजिटल, पारदर्शक आणि ग्राहकाभिमुख बनवण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल मानले जात आहे. भविष्यात या आराखड्यामुळे भारताची आर्थिक व्यवस्था अधिक मजबूत आणि जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक होण्याची अपेक्षा आहे.
