गेल्या चार महिन्यात इराणचे नागरीक मरझिये नूरमोहम्मदी यांनी इस्फहानमधील रुग्णालये, सरकारी कार्यालये, न्यायालये आणि तुरुंग पालथे घातले, त्यांच्या तारानेह रहीमी आणि रोमिना या जुळ्या मुलींचा शोध घेतला; त्या वेळी १९ वर्षांच्या असलेल्या त्या दोन्ही उच्च माध्यमिक शाळेतील विद्यार्थिनी जिवंत आहेत की नाहीत, हेही त्यांना माहीत नव्हते.पण नंतर त्यांना त्यांची माहिती मिळाली आणि त्या मुलींची अवस्था पाहून त्यांच्या काळजाचे पाणी पाणी झाले.
जानेवारीमध्ये इस्फहानमध्ये सरकारविरोधी निदर्शनांमध्ये सहभागी झाल्यानंतर, मुखवटे घातलेल्या पुरुषांनी त्या बहिणींना त्यांच्या घरातून झोपलेल्या असतानाच उचलून नेले होते. या निदर्शनांमध्ये जवळपास १.८ कोटी इतर लोकही सहभागी झाले होते. नंतर त्या मुलींना उचलून नेणाऱ्या या पुरुषांची ओळख इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सचे सदस्य म्हणून पटली. जुळ्या बहिणींना डोक्यावर पिशव्या घालून नेण्यात आले आणि त्यांना कुठे नेण्यात आले याबाबत त्यांच्या कुटुंबाला कोणतेही स्पष्टीकरण देण्यात आले नाही.
काही महिन्यांनंतर नूरमोहम्मदी यांना अखेर एक फोन आला. अमेरिकेत राहणारे त्यांचे चुलत भाऊ मसूद नूरमोहम्मदी यांच्या म्हणण्यानुसार, कुटुंबाला सांगण्यात आले, “तुमच्या मुली आमच्याकडे आहेत, त्यांना भेटण्यासाठी तुरुंगात या.” मे महिन्यात जेव्हा त्यांच्या आईला अखेर इस्फहानमधील दौलताबाद तुरुंगात त्यांना भेटण्याची परवानगी मिळाली, तेव्हा तिला स्वतःच्या मुलींनाही ओळखणे जवळजवळ अशक्य झाले होते.
ते म्हणाले, “तिला स्वतःची मुले ओळखता आली नाहीत. “त्या बोलू लागल्या तेव्हा तिने त्यांचे आवाज ओळखले, तेव्हाच त्या आपल्या मुली आहेत हे तिला समजले.” कुटुंबाच्या म्हणण्यानुसार, त्या बहिणींचे चेहरे सुजलेले आणि मारहाणीच्या खुणांनी भरलेले होते. त्यांच्या कोपरांना, बोटांच्या सांध्यांना आणि पायांना दुखापत झाली होती, तर त्यांच्या डोक्याच्या त्वचेवरील काही भागांवरील केस गायब झाले होते. नूरमोहम्मदी यांनी सांगितले की, रक्षकांनी कथितरीत्या महिलांना एका कोठडीतून दुसऱ्या कोठडीत त्यांच्या केसांना धरून ओढत नेले.
हे ही वाचा:
५ दिवसांचा वर्किंग वीक अजूनही लांबणीवर
साहिल आत्महत्या प्रकरणात लॉक आयफोन ठरतोय अडथळा
११ वर्षांनंतर शी जिनपिंग अमेरिकेत
“पेजर आठवतात का?” नेतन्याहूंनी पेजर दाखवत हिजबुल्लाहला विचारला प्रश्न
“त्यांचे चेहरे आणि शरीरे सुजलेली होती, बोटांचे सांधे आणि कोपरे मोडलेले होते आणि त्यांच्या डोक्यावर केसही नव्हते, कारण तुरुंगात असताना रक्षक त्यांना केसांनी ओढत नेत असत,” असे त्यांनी द वॉशिंग्टन पोस्टला सांगितले. आता या कुटुंबासमोर याहूनही अधिक विनाशकारी शक्यता उभी आहे. जानेवारीतील निदर्शनांमध्ये सहभागी झाल्याबद्दल तारानेहला मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावण्यात आली आहे, तर रोमिनाला २७ वर्षांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा मिळाली आहे.
बहिणींच्या कुटुंबाने अपील केले आहे आणि आता त्यांनी संयुक्त राष्ट्रांकडे धाव घेतली आहे. तारानेहची फाशीची शिक्षा अंमलात आणण्यापूर्वी हस्तक्षेप करावा, अशी त्यांची मागणी आहे.
कुटुंबाच्या वतीने काम करणाऱ्या ब्रिटिश मानवाधिकार वकिलांनी संयुक्त राष्ट्रांच्या विशेष प्रक्रियेद्वारे या प्रकरणासंदर्भातील “माहिती सादर” केली आहे. जर या प्रकरणात मानवाधिकारांचे उल्लंघन झाल्याचे आढळले, तर अशा सादरीकरणामुळे संयुक्त राष्ट्र एखाद्या सदस्य राष्ट्राकडे औपचारिक स्पष्टीकरण आणि कारवाईची मागणी करू शकते. “संयुक्त राष्ट्रांकडे धाव घेणे ही अशी गोष्ट नाही जी मला कधी करावी लागेल असे मला वाटत होते,” असे नूरमोहम्मदी म्हणाले.
“मी फक्त आंतरराष्ट्रीय समुदायाला एवढीच मदत करण्याची विनंती करत आहे की, तारानेह आणि रोमिनाला प्रत्येक मनुष्याला मिळायला हक्क असलेले मूलभूत अधिकार मिळतील याची खात्री करण्यात मदत करावी—न्याय्य प्रक्रियेचा अधिकार, छळ आणि अत्याचारापासून संरक्षण, वैद्यकीय उपचार आणि कायदेशीर सल्ल्याची उपलब्धता आणि त्यांच्या प्रकरणांचा खऱ्या अर्थाने पुनर्विचार होण्याचा अधिकार.
“तारानेहला मृत्युदंडाचा सामना करावा लागत आहे आणि रोमिनाला अनेक दशके तुरुंगात घालवावी लागू शकतात. त्या तरुण महिला आहेत; त्यांनी आपल्या भविष्याचा विचार करायला हवा, एका बहिणीला फाशी दिली जाईल का आणि दुसरी तिच्या आयुष्यातील सर्वोत्तम वर्षे तुरुंगाच्या मागे घालवेल का, याचा नाही. “त्या माझ्या कुटुंबातील आहेत आणि मी उपलब्ध असलेल्या प्रत्येक शांततापूर्ण आणि कायदेशीर मार्गाचा वापर करत राहीन. खूप उशीर होण्यापूर्वी—विशेषतः तारानेहसाठी—संयुक्त राष्ट्रांनी त्यांच्या पाठीशी उभे राहावे, अशी माझी विनंती आहे,” असे त्यांनी द गार्डियनला सांगितले.
शाळेपासून तुरुंगाच्या कोठडीपर्यंत
जानेवारीमध्ये संपूर्ण इराणमध्ये पसरलेल्या निदर्शनांमध्ये सहभागी झाल्या तेव्हा तारानेह आणि रोमिना विद्यार्थिनी होत्या. त्यांच्या नातेवाईकांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांनी ८ आणि ९ जानेवारी रोजी इस्फहानमधील निदर्शनांमध्ये भाग घेतला आणि शोहेदा चौकाभोवती सरकारविरोधी घोषणा दिल्या. कुटुंबाच्या म्हणण्यानुसार, यापूर्वी त्या कधीही निदर्शनांमध्ये सहभागी झाल्या नव्हत्या.
इराणमधील शहरांमध्ये ही निदर्शने पसरली होती. व्यापक आर्थिक आणि सामाजिक तक्रारींच्या पार्श्वभूमीवर आंदोलक राजकीय बदलाची मागणी करत होते. शोहेदा चौकाच्या परिसरातील अशांततेच्या संदर्भात नंतर ताब्यात घेण्यात आलेल्या १६ आरोपींमध्ये या जुळ्या बहिणींचाही समावेश होता. तेथे झालेल्या निदर्शनांदरम्यान दोन लोकांचा मृत्यू झाला—रिव्होल्युशनरी गार्डचा एक सदस्य आणि एक बेघर पुरुष.
जुलैमध्ये या जुळ्या बहिणींना आणि इतर आरोपींना इस्फहानमधील तुरुंगाच्या आत स्थापन केलेल्या न्यायालयासमोर हजर करण्यात आले. ऑगस्टच्या अखेरीस तारानेहला आणखी नऊ जणांसह मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावण्यात आली. “त्यांच्याविरुद्ध कोणताही पुरावा नाही आणि शिक्षा सुनावल्यानंतर दोन आठवडे उलटेपर्यंत त्यांच्या वकिलांनाही केस पाहू दिली नाही. त्यांना फक्त लोकांना फाशी द्यायची आहे. माझ्या चुलत बहिणींनी एवढेच केले की त्यांनी लाखो लोकांसोबत निदर्शनांमध्ये भाग घेतला आणि घोषणा दिल्या. त्यांनी काहीही चुकीचे केले नाही,” असे नूरमोहम्मदी यांनी पुढे सांगितले.
छळ करून कबुलीजबाब मिळवला
या प्रकरणाभोवतीचे सर्वात अस्वस्थ करणारे आरोप म्हणजे बहिणींना कोठडीत असताना ज्या प्रकारे वागणूक देण्यात आली, त्यासंबंधीचे आहेत. त्यांच्या कुटुंबीयांच्या आणि प्रकरणाची माहिती असलेल्या लोकांच्या म्हणण्यानुसार, या जुळ्या बहिणींना एकमेकांपासून वेगळे ठेवून एकांतवासात ठेवण्यात आले होते. एकमेकांपासून वेगळ्या असतानाही, त्यांना एकमेकींच्या किंकाळ्या आणि रडण्याचे आवाज ऐकू येत होते, कारण त्यांचा छळ केला जात होता.
अहवालांनुसार, बहिणींनी त्यांच्या पहिल्या तीन महिन्यांचा काळ IRGCच्या गुप्तचर शाखेद्वारे चालवण्यात येणाऱ्या एका नजरकैद केंद्रात घालवला. या प्रकरणाशी परिचित असलेल्या नातेवाईकांनी आणि वकिलांनी आरोप केला की, छळामध्ये गंभीर मारहाण, मानसिक अत्याचार आणि लैंगिक अत्याचाराचा समावेश होता. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, महिलांना पुरुष कैद्यांवर होत असलेला छळ पाहण्यास भाग पाडले जात होते आणि त्यांना एकमेकींच्या किंकाळ्या ऐकू येतील इतक्या जवळ ठेवून स्वतंत्रपणे त्यांचा छळ केला जात होता.
कुटुंबाच्या म्हणण्यानुसार, तारानेहला विशेषतः गंभीर दुखापती झाल्या.
वकील आणि नातेवाईकांच्या म्हणण्यानुसार, तिच्या पायावर, गुडघ्यावर, हातावर आणि बाहूवर काठीने वारंवार मारहाण करण्यात आली. यापूर्वी शस्त्रक्रिया झालेल्या तिच्या गुडघ्यावर चौकशीदरम्यान जाणीवपूर्वक दबाव टाकण्यात आल्याचा आरोप आहे. “त्यांनी तिच्या गुडघ्यावर, कोपरावर आणि बोटांच्या सांध्यांवर अत्याचार केले,” असे नूरमोहम्मदी यांनी सांगितले.
“यापेक्षाही भयंकर गोष्ट म्हणजे निदर्शनांमध्ये अटक केलेल्या मुलांचा एकमेकांसमोर छळ करण्यात आला. ते एका व्यक्तीनंतर दुसऱ्या व्यक्तीचा छळ करत. रोमिनावर छळ होत असताना तिच्या किंकाळ्या तारानेहला ऐकू येतील याची त्यांनी खात्री केली,” असे त्यांनी पुढे सांगितले. तिच्या आईचा दावा आहे की, रोमिनाने कबुलीजबाबावर स्वाक्षरी करण्यास नकार दिल्यास तुरुंगातील रक्षकांनी तिच्यावर तारानेहच्या समोर लैंगिक अत्याचार करण्याची धमकी दिली. तारानेहच्या वकिलांनी सांगितले की, नंतर तिने न्यायालयात सांगितले की तिच्या नावावर दाखवण्यात आलेल्या कबुलीजबाबातील विधाने छळ करून घेतली गेली होती. कुटुंबाचा आणखी आरोप आहे की, बहिणींवर नजरकैदेत असताना लैंगिक अत्याचार करण्यात आला. तुरुंगातील कर्मचाऱ्यांनी शिक्षा म्हणून तारानेहला नेहमीचे जेवण नाकारले आणि इतर कैद्यांचे उरलेले अन्न दिले.
तुरुंगवासापूर्वीचे जीवन
अटकेपूर्वी या बहिणींचे आयुष्य त्या तुरुंगातील कोठड्यांपासून पूर्णपणे वेगळे होते, जिथे त्यांना आता पूर्णपणे वेगवेगळ्या भविष्यांचा सामना करावा लागत आहे. नूरमोहम्मदी यांनी तारानेहचे वर्णन दयाळू मनाची, क्रीडाप्रेमी आणि घोड्यांविषयी अत्यंत उत्कट आवड असलेली व्यक्ती म्हणून केले. ती स्पर्धात्मक पद्धतीने घोडेस्वारी करत असे आणि घोड्यांना प्रशिक्षण देत असे. भविष्यात स्वतःचे घोडे प्रशिक्षण केंद्र किंवा तबेला सुरू करण्याचे तिचे स्वप्न होते. दरम्यान, तिच्या चुलत भावाने रोमिनाचे वर्णन अत्यंत स्वतंत्र, धाडसी आणि बुद्धिमान अशी केली.
बहिणी शोहेदा चौकाजवळील एका बुटांच्या दुकानात अर्धवेळ काम करत होत्या; याच परिसरात निदर्शने सुरू झाली होती.
त्यांचे आयुष्य अधिक स्वातंत्र्याची इच्छा असलेल्या अनेक तरुण इराणींच्या आकांक्षांचे प्रतिबिंब होते. रोमिनाला फॅशनमध्ये रस होता, तिच्या केसांमध्ये ब्लीच केलेल्या पट्ट्या होत्या आणि ती अनेकदा डोके झाकल्याशिवाय केस मोकळे ठेवत असे. सोशल मीडियावर ती धूम्रपानाविषयीही पोस्ट करत असे.
