चांगली झोप शरीरासाठी अमृतासमान मानली जाते. जर शरीराला पुरेशी विश्रांती आणि झोप मिळाली नाही, तर मानसिक ते शारीरिक सर्वच क्रिया प्रभावित होऊ लागतात. मनुष्याची सर्जनशीलता, निर्णयक्षमता आणि स्मरणशक्ती यांवरही नकारात्मक परिणाम होतो. म्हणून झोप ही भोजनाइतकीच अत्यावश्यक आहे. आयुर्वेदानुसार झोप ही त्रयोपस्थंभ या जीवन टिकवून ठेवणाऱ्या तीन आधारस्तंभांपैकी एक आहे. आहार, निद्रा आणि ब्रह्मचर्य. हे तीनही घटक संतुलित असतील तर जीवन निरोगी आणि संतुलित राहते. चांगली झोप मिळण्यासाठी रात्री काही खास नियम पाळणे आवश्यक आहे. त्याआधी जाणून घेऊया की खोल आणि शांत झोप का येत नाही.
आयुर्वेदानुसार शरीरात वातदोष वाढला की झोप येण्यात अडथळे येतात. त्यामुळे मेंदूवर अनावश्यक ताण कायम राहतो आणि झोप बाधित होते. काहीवेळा रात्री अचानक मेंदू अतिशय सक्रिय होतो आणि दीर्घकाळ झोप येत नाही—हे हार्मोन्सच्या असंतुलनामुळे होते. ताण, उशिरा जेवण, आणि चुकीची जीवनशैलीही झोपेवर परिणाम करते. शीत ऋतूमध्ये शरीरात वात आणि कफ वाढतो. त्यामुळे रात्री हलके आणि लवकर जेवण करणे महत्त्वाचे आहे. रात्रीच्या जेवणात खिचडी किंवा सूप घ्यावे. दुधात अश्वगंधा, जायफळ, जटामांसी, शंखपुष्पी किंवा ब्रह्मी मिसळून घेतल्यास मेंदूचा ताण कमी होतो आणि झोप सुधारते. रात्री फळे, जास्त तळलेले किंवा मसालेदार पदार्थ टाळावेत.
हेही वाचा..
शेख हसीना यांच्या मुलाने पंतप्रधान मोदींचे मानले आभार!
अनिल अंबानी समूहाची १,४०० कोटींची मालमत्ता जप्त
१०० सिट-अप्सची शिक्षा दिल्यानंतर विद्यार्थिनीचा मृत्यू
आंतरराष्ट्रीय ड्रग सिंडिकेटचा भंडाफोड
झोपेसाठी शरीराला तयार करणेही महत्त्वाचे : झोपण्यापूर्वी मानसिक ताण बाजूला ठेवा. कोमट पाण्याने हात-मुख धुवा. गुनगुने तेल घेऊन पायांच्या तळव्यांची मालिश करा. हवे असल्यास मान आणि खांद्यांची हलकी मालिश करा. यामुळे मज्जातंतूंना आराम मिळतो. मोबाईलचा वापर थांबवा. रात्री फोन वापरणे टाळा. झोपण्यापूर्वी खोलीत चंदन किंवा लॅव्हेंडर सुगंधित मेणबत्ती लावल्यास मेंदू शांत होतो आणि झोप पटकन लागते.
