जागतिक मद्य उद्योगाला गेल्या चार वर्षांत तब्बल ८३० अब्ज डॉलरचा फटका बसल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. या मोठ्या घसरणीमागे मुख्य कारण म्हणून ‘जनरेशन झेड’ म्हणजेच १९९७ ते २०१२ दरम्यान जन्मलेल्या तरुण पिढीच्या बदलत्या जीवनशैलीकडे बोट दाखवले जात आहे. आरोग्याबाबत वाढती जागरूकता, फिटनेसकडे वाढलेला कल आणि ‘माइंडफुल लिव्हिंग’ची संकल्पना यामुळे मद्यपानाकडे त्यांचा ओढा लक्षणीयरीत्या कमी झाला आहे.
जागतिक पातळीवर मद्य विक्रीत घट झाल्यामुळे मोठ्या कंपन्यांच्या उत्पन्नावर परिणाम झाला आहे. विशेषतः बिअर, वाईन आणि स्पिरिट्स या पारंपरिक मद्यप्रकारांची मागणी कमी होत असल्याचे अहवाल सांगतात. अनेक देशांमध्ये बार आणि पब संस्कृतीला फटका बसला असून, मद्यविक्रीत सातत्याने घट दिसून येत आहे.
हे ही वाचा:
काँग्रेसने केले घाणेरडे आणि ‘नग्न’ राजकारण
भारत-अमेरिका व्यापार कराराची बैठक पुढे ढकलली
लग्नाच्या आदल्या दिवशी दोन सख्ख्या बहिणींची आत्महत्या
तज्ज्ञांच्या मते, जनरेशन झेड ही पिढी मानसिक आणि शारीरिक आरोग्याला प्राधान्य देते. सोशल मीडियाचा प्रभाव, फिटनेस ट्रेंड्स, जिम संस्कृती आणि ‘स्मार्ट चॉइस’चा विचार यामुळे तरुण मद्यापासून दूर राहत आहेत. याशिवाय, अल्कोहोलमुळे होणारे दुष्परिणाम, वजन वाढ, मानसिक तणाव आणि झोपेवर होणारा परिणाम याबाबतची माहिती सहज उपलब्ध असल्यानेही त्यांचा दृष्टिकोन बदलला आहे.
याचबरोबर ‘नॉन-अल्कोहोलिक’ आणि ‘लो-अल्कोहोल’ पेयांची मागणी मात्र वाढताना दिसत आहे. अनेक आंतरराष्ट्रीय ब्रँड्स आता अल्कोहोलमुक्त बिअर आणि मॉकटेल्स बाजारात आणत आहेत. तरुण ग्राहकांना लक्षात घेऊन कंपन्या आपल्या मार्केटिंग धोरणातही बदल करत आहेत. पारंपरिक जाहिरातींपेक्षा डिजिटल आणि सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर अधिक भर दिला जात आहे.
अमेरिका आणि युरोपसारख्या विकसित देशांमध्ये ही घट अधिक स्पष्टपणे दिसून येते. काही अहवालांनुसार, २० ते २५ वयोगटातील तरुणांमध्ये नियमित मद्यपानाचे प्रमाण मागील दशकाच्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या कमी झाले आहे. कोविड-१९ महामारीनंतर आरोग्याविषयीची जागरूकता अधिक वाढल्याने हा कल अधिक मजबूत झाला.
तथापि, आशियाई आणि काही उदयोन्मुख बाजारपेठांमध्ये अद्याप मद्यविक्री स्थिर आहे किंवा काही ठिकाणी वाढतही आहे. त्यामुळे उद्योग पूर्णपणे कोलमडलेला नसला तरी मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक पुनर्रचना करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
एकूणच, बदलत्या पिढीच्या सवयींमुळे मद्य उद्योगाला मोठा धक्का बसला आहे. भविष्यात टिकून राहण्यासाठी कंपन्यांना आरोग्याभिमुख उत्पादने, नवे फ्लेवर्स आणि नव्या ग्राहकवर्गाला साद घालणारी रणनीती स्वीकारावी लागणार आहे. जनरेशन झेडच्या या बदलत्या ट्रेंडमुळे जागतिक मद्य उद्योगाचे चित्रच बदलत असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.
