दिवसभराची धावपळ, चिंता, तणाव आणि कामाचा ताण केवळ शरीरालाच नाही, तर मेंदूलाही थकवतो. २२ जुलै रोजी ‘वर्ल्ड ब्रेन डे’ (जागतिक मेंदू दिवस) साजरा केला जातो. हा दिवस आपल्याला मेंदूच्या आरोग्याचे महत्त्व समजावतो आणि मेंदू अधिक सक्षम करण्यासाठी प्रेरित करतो. मेंदू आपल्या रोजच्या कामकाजासाठी, विचार, स्मरणशक्ती आणि भावनिक आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असतो. आणि त्याची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी योग अतिशय प्रभावी ठरतो. भारत सरकारच्या आयुष मंत्रालयाने ‘वर्ल्ड ब्रेन डे’च्या निमित्ताने मेंदूच्या महत्त्वावर विचार करण्याचे आवाहन केले आहे. मंत्रालय म्हणते, “जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर मानसिक आरोग्याचे महत्त्व समजून घ्या. मेंदू केवळ खाणे-पिणे आणि झोप यापुरता मर्यादित नाही, तर तो तणाव नियंत्रण, मानसिक स्पष्टता, स्मरणशक्ती आणि भावनिक स्थिरतेवरही प्रभाव टाकतो.”
योगशास्त्रात असे अनेक सोपे आसने आहेत, जे नियमितपणे केल्यास मेंदू अधिक सक्रिय होतो आणि अनेक मानसिक समस्या दूर राहतात. निरोगी मेंदूसाठी संतुलित आहार आणि चांगली झोप आवश्यक असली तरी योगासने त्याच्या कार्यक्षमतेत विशेष भर घालतात. आयुष मंत्रालयाने मेंदूची क्षमता वाढवण्यासाठी काही खास योगासने सुचवली आहेत, त्यामध्ये पश्चिमोत्तानासन, हलासन, सर्वांगासन, सेतू बंधासन आणि भ्रामरी प्राणायाम यांचा समावेश आहे.
हेही वाचा..
खरीप हंगामात पेरणीचं क्षेत्रफळ वाढलं !
खरे गुन्हेगार शोधा… अबू आझमी यांचा सल्ला
भारतीय संविधानातील अनुच्छेद ६७ (अ) म्हणजे काय?
१९१६ चे टिशर्ट घालून दहिहंडी उत्सवात एक हजार स्वयंसेवक तैनात करा!
पश्चिमोत्तानासन – या आसनात बसून पायांकडे वाकायचे असते. त्यामुळे मणक्याला आणि मेंदूला अधिक ऑक्सिजन मिळतो, तणाव व चिंता कमी होतात आणि मानसिक स्पष्टता वाढते. हे आसन १-२ मिनिटे करावे. सेतू बंधासन – पाठीवर झोपून गुडघे वाकवून कंबरेला वर उचलायचे असते. यामुळे मेंदूमध्ये रक्तप्रवाह सुधारतो आणि थकवा कमी होतो. ३० सेकंद ते १ मिनिट करावे. सर्वांगासन – खांद्यांवर शरीर उचलून केले जाणारे हे आसन मेंदूत रक्तप्रवाह वाढवते आणि त्यामुळे स्मरणशक्ती व एकाग्रता सुधारते. हे १-२ मिनिटे, काळजीपूर्वक करावे.
हलासन – पाय डोक्याच्या मागे नेले जातात. हे आसन नर्व्हस सिस्टीमला बळकटी देते आणि मानसिक तणाव कमी करते. ३० सेकंदांपासून सुरुवात करावी. भ्रामरी प्राणायाम – हे प्राणायाम मेंदू शांत करण्यासाठी प्रसिद्ध आहे. यात गाढ श्वास घेऊन मऊ गुंजनासारखी ध्वनी निर्माण केली जाते. हे ध्यान व एकाग्रता वाढवते. ५-१० मिनिटे करावे. या योगासने मेंदूसाठी अत्यंत फायदेशीर मानली जातात. यामुळे मेंदूला योग्य ऑक्सिजन व पोषण मिळते, त्यामुळे भ्रम, गोंधळ दूर राहतो, स्मरणशक्ती आणि भावनिक स्थिरता वाढते. नियमित सराव केल्याने तणाव, चिंता आणि नैराश्य यावर नियंत्रण मिळते. आयुष मंत्रालयाचे मत आहे की, योगासोबत संतुलित आहार व पुरेशी झोप हेही मेंदू निरोगी ठेवण्यासाठी आवश्यक घटक आहेत.