भारताला जागतिक सेमीकंडक्टर उत्पादनाचे महत्त्वाचे केंद्र बनवण्यासाठी केंद्र सरकारने मोठे लक्ष्य निश्चित केले आहे. देशात किमान पाच मोठ्या सेमीकंडक्टर उत्पादक कंपन्या, तीन मोठ्या मटेरियल उत्पादक कंपन्या आणि किमान दोन अत्याधुनिक पॅकेजिंग सुविधा उभारण्याचे सरकारचे उद्दिष्ट आहे. या संपूर्ण सेमीकंडक्टर इकोसिस्टममधून थेट आणि अप्रत्यक्षपणे एक लाखांहून अधिक रोजगार निर्माण होण्याची अपेक्षा केंद्रीय माहिती-तंत्रज्ञान मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी व्यक्त केली आहे.
भारताचा सेमीकंडक्टर कार्यक्रम केवळ चिप तयार करणारे कारखाने उभारण्यापुरता मर्यादित नाही. चिप उत्पादनासाठी आवश्यक असलेली विशेष रसायने, गॅस, उपकरणे, मटेरियल, चिप डिझाइन, पॅकेजिंग आणि प्रशिक्षित मनुष्यबळ अशी संपूर्ण पुरवठा साखळी देशात विकसित करण्यावर सरकारचा भर आहे. सेमीकंडक्टर क्षेत्रात यश मिळवण्यासाठी दीर्घकालीन नियोजन आवश्यक असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
हे ही वाचा:
‘खेलो इंडिया’ बॉक्सिंग सेंटरसाठी होणार ३० खेळाडूंची निवड
आई कामाख्याचे दर्शन घेतल्याने संगीतकार सलीम मर्चंट ट्रोल
वॉरेन बफे यांचा बर्कशायर हॅथवेच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा
अजित आगरकरना मुदतवाढ की नवे निवडसमिती प्रमुख?
भारत सध्या सुमारे ४० नॅनोमीटर तंत्रज्ञान क्षमतेपर्यंत पोहोचला असून, पुढील आठ वर्षांत ७ नॅनोमीटर आणि ३ नॅनोमीटरसारख्या अधिक प्रगत तंत्रज्ञानाच्या दिशेने जाण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. अत्याधुनिक चिप उत्पादनासाठी मोठ्या प्रमाणात अचूकता, दर्जा, कौशल्य आणि दीर्घकालीन गुंतवणूक आवश्यक असते. त्यामुळे या क्षेत्रात भारतासमोर मोठे तांत्रिक आव्हान असले तरी मागील चार वर्षांत झालेली प्रगती पुढील टप्प्यासाठी आधार देत असल्याचे वैष्णव यांनी सांगितले.
सेमीकंडक्टर क्षेत्रासाठी कुशल मनुष्यबळ तयार करण्यावरही सरकारचा भर आहे. आतापर्यंत सुमारे ८५ हजार सेमीकंडक्टर अभियंत्यांना प्रशिक्षण देण्यात आल्याचे वैष्णव यांनी सांगितले. देशभरातील विद्यापीठांमध्ये सेमीकंडक्टर शिक्षणाचा विस्तार करण्याबरोबरच विद्यार्थ्यांना उद्योगाशी संबंधित प्रत्यक्ष अनुभव देण्याचे काम सुरू आहे. त्याचबरोबर या क्षेत्रात स्टार्टअप्स आणि डीप-टेक कंपन्यांची संख्याही वाढत असून, सुमारे २०५ स्टार्टअप्स आणि ३० व्हेंचर कॅपिटल कंपन्या या क्षेत्राशी जोडल्या गेल्याचे त्यांनी नमूद केले.
सेमीकंडक्टर उद्योगाचा परिणाम केवळ तंत्रज्ञान क्षेत्रापुरता मर्यादित राहणार नाही. मोबाइल फोन, इलेक्ट्रॉनिक्स, ऑटोमोबाइल, रेल्वे, विमान उद्योग आणि डेटा सेंटरसह अनेक क्षेत्रांमध्ये चिप्सचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. त्यामुळे देशात चिप उत्पादनाची क्षमता वाढल्यास इलेक्ट्रॉनिक्स उत्पादन आणि त्याच्याशी संबंधित पुरवठा साखळीला देखील चालना मिळू शकते. सेमीकंडक्टर प्लांट्ससोबत मटेरियल कंपन्या, उपकरण उत्पादक, पुरवठादार आणि इतर सेवा क्षेत्रांमध्येही रोजगाराच्या संधी निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
सरकारच्या मते, या मोहिमेचे अंतिम यश केवळ काही चिप कारखाने उभारण्यात नसून भारतात व्यावसायिकदृष्ट्या सक्षम आणि संपूर्ण सेमीकंडक्टर इकोसिस्टम उभी करण्यात आहे. पाच मोठे चिप उत्पादक, तीन मोठ्या मटेरियल कंपन्या, दोन अत्याधुनिक पॅकेजिंग सुविधा आणि एक लाखांहून अधिक रोजगार हे या दिशेने सरकारने निश्चित केलेले प्रमुख लक्ष्य आहे. आता या योजनांची प्रत्यक्ष औद्योगिक क्षमता आणि मोठ्या प्रमाणावरील उत्पादनात किती प्रभावी अंमलबजावणी होते, याकडे उद्योग क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.
