भारत आणि अमेरिका यांच्यातील प्रस्तावित द्विपक्षीय व्यापार कराराच्या वाटाघाटींनी महत्त्वाचा टप्पा गाठला असून, करारासंदर्भातील बहुतांश चर्चा पूर्ण झाली आहे. आता करारातील विविध तरतुदींना अंतिम स्वरूप देण्याची प्रक्रिया सुरू असल्याची माहिती केंद्रीय वाणिज्य आणि उद्योगमंत्री पीयूष गोयल यांनी दिली. नेदरलँड्समधील द हेग येथे आयोजित भारत-नेदरलँड्स बिझनेस फोरममध्ये बोलताना त्यांनी ही माहिती दिली. भारत-अमेरिका व्यापार करारामुळे दोन्ही देशांमधील व्यावसायिक संबंध अधिक मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः अमेरिकेच्या बाजारपेठेत भारतीय निर्यातदारांना अधिक अनुकूल संधी उपलब्ध करून देणे, आयात शुल्कासंदर्भातील अडथळे कमी करणे आणि व्यापारासाठी स्थिर वातावरण निर्माण करणे या दृष्टीने हा करार महत्त्वाचा ठरणार आहे. मात्र, कराराच्या अंतिम अटी आणि अंमलबजावणीची तारीख अद्याप निश्चित झालेली नाही.
दरम्यान, भारत आणि अमेरिका यांच्यातील व्यापार संबंधांना चालना देण्यासाठी सुरू करण्यात आलेल्या ‘भारत-अमेरिका व्यापार सुलभता पोर्टल’ला व्यावसायिकांचा उत्साहवर्धक प्रतिसाद मिळत आहे. या पोर्टलवर सुरुवातीच्या काही महिन्यांतच सुमारे ३,५०० नोंदणी झाल्याची माहिती पीयूष गोयल यांनी दिली. भारतातील निर्यातदार आणि अमेरिकेतील खरेदीदार यांना एका डिजिटल व्यासपीठावर जोडणे हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे. न्यूयॉर्कमधील भारतीय वाणिज्य दूतावासाने अमेरिकेतील अन्य भारतीय वाणिज्य दूतावास आणि वॉशिंग्टन येथील भारतीय दूतावासाच्या सहकार्याने हे पोर्टल सुरू केले आहे. या माध्यमातून भारतीय कंपन्यांना आपल्या उत्पादनांची माहिती सादर करता येते, तर अमेरिकेतील खरेदीदारांना विविध भारतीय उत्पादनांचा शोध घेऊन संभाव्य व्यावसायिक भागीदारी प्रस्थापित करता येते. पोर्टलवर उत्पादननिहाय माहिती, शोध सुविधा, व्यावसायिक संधींचा मागोवा आणि आभासी प्रदर्शनासारख्या सुविधांचाही समावेश आहे.
हे ही वाचा:
अल्पवयीन मुलीवरील अत्याचार-हत्येचा आरोपी पोलिसांच्या गोळीबारात ठार
भारत-बांगलादेश सीमेवर कुंपणाच्या कामाला वेग
पुण्यात बनावट नोटा छापणाऱ्या टोळीचा पर्दाफाश; चौघे पोलिसांच्या जाळ्यात
लॉरेन्स बिश्नोईची साबरमती कारागृहातील ‘दो सौ खोली’त रवानगी
या उपक्रमाचा विशेष फायदा सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना (एमएसएमई) तसेच पहिल्यांदाच आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत प्रवेश करू इच्छिणाऱ्या निर्यातदारांना होण्याची अपेक्षा आहे. परदेशातील ग्राहक शोधणे, व्यावसायिक संपर्क निर्माण करणे आणि उत्पादनांसाठी नवीन बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे यासाठी अशा डिजिटल व्यासपीठाची मदत होऊ शकते. भारत-अमेरिका व्यापार करारातील शुल्कविषयक तरतुदीही भारतीय उद्योगांसाठी महत्त्वाच्या ठरणार आहेत. आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये भारत आणि अमेरिका यांच्यातील वस्तू व्यापाराचे मूल्य सुमारे १४०.७६ अब्ज डॉलर होते. त्यापैकी भारताची अमेरिकेला होणारी निर्यात ८७.३१ अब्ज डॉलर, तर अमेरिकेतून होणारी आयात ५३.४५ अब्ज डॉलर होती. या आकडेवारीवरून अमेरिकेची बाजारपेठ भारतीय निर्यातदारांसाठी किती महत्त्वाची आहे, हे स्पष्ट होते. अंतिम करारात अनुकूल शुल्कदर आणि स्पर्धात्मक बाजारपेठ प्रवेश मिळाल्यास निर्यातवाढीला मदत होऊ शकते.
भारत सरकार आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा विस्तार करण्यासाठी विविध देशांशी करार आणि वाटाघाटींवर भर देत आहे. पीयूष गोयल यांच्या माहितीनुसार, मागील साडेचार वर्षांत भारताने नऊ मुक्त व्यापार किंवा द्विपक्षीय व्यापार करार केले असून, अन्य आठ देशांसोबत वाटाघाटी सुरू आहेत. भारत-अमेरिका करार अंतिम झाल्यास भारतीय उद्योगांना दीर्घकालीन व्यावसायिक नियोजन, निर्यातीचे दर निश्चित करणे आणि जागतिक पुरवठा साखळीत आपले स्थान मजबूत करणे यासाठी मदत मिळू शकते. दुसरीकडे, पोर्टलवरील ३,५०० नोंदणी हा वाढत्या व्यावसायिक सहभागाचा संकेत असला, तरी त्यातून प्रत्यक्ष किती व्यवहार झाले आणि किती निर्यात वाढली, याची आकडेवारी अद्याप उपलब्ध नाही. त्यामुळे आगामी काळात कराराच्या अंतिम अटी, शुल्करचना आणि पोर्टलच्या माध्यमातून होणाऱ्या प्रत्यक्ष व्यापारावर भारतीय उद्योग क्षेत्राचे लक्ष राहणार आहे.
