भारताच्या कृषी क्षेत्रात महत्त्वाचा टप्पा गाठत लडाखने देशातील पहिले १०० टक्के सेंद्रिय केंद्रशासित प्रदेश होण्याचा मान मिळवला आहे. लडाखमधील लेह आणि कारगिल या दोन्ही जिल्ह्यांमध्ये सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी राबवण्यात आलेल्या उपाययोजनांमुळे हे यश साध्य झाले आहे. रासायनिक खतांवरील अवलंबित्व कमी करणे, पर्यावरणाचे संरक्षण करणे आणि शाश्वत शेतीला चालना देणे, या उद्देशाने प्रशासनाने विविध पावले उचलली. आता या यशानंतर प्रत्येक शेतकऱ्याला स्वतंत्र सेंद्रिय प्रमाणपत्र मिळवून देण्यावर भर दिला जाणार आहे. त्यामुळे लडाखमधील कृषी उत्पादनांना स्वतंत्र ओळख मिळण्यासोबतच देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठांमध्ये त्यांची मागणी वाढवण्याची संधी निर्माण होऊ शकते. प्रतिकूल हवामान, मर्यादित शेतीयोग्य जमीन आणि पाण्याची उपलब्धता यांसारखी आव्हाने असतानाही सेंद्रिय शेतीच्या दिशेने झालेली ही वाटचाल महत्त्वपूर्ण मानली जात आहे.
या परिवर्तनाला गती देण्यासाठी लडाख प्रशासनाने रासायनिक खतांचा वापर बंद करण्यासह सेंद्रिय पर्याय उपलब्ध करून देण्यावर भर दिला. जुलै २०२६ मध्ये शेतीसाठी रासायनिक आणि कृत्रिम खतांची खरेदी, विक्री, वितरण तसेच वापरावर बंदी घालण्यात आली. त्याआधी पेरणीच्या हंगामापूर्वी शेतकऱ्यांना सेंद्रिय खतांचा पुरवठा करण्यात आला होता. सेंद्रिय शेतीच्या माध्यमातून जमिनीची गुणवत्ता टिकवणे, जलस्रोतांचे संरक्षण करणे आणि पर्यावरणीय समतोल राखणे, हे या धोरणामागील प्रमुख उद्देश आहेत. लडाख हा उंच पर्वतीय आणि थंड वाळवंटी प्रदेश असल्याने येथे शेतीचा हंगाम मर्यादित असतो. अशा परिस्थितीत सेंद्रिय शेतीची पद्धत विकसित करणे आणि उत्पादनाची गुणवत्ता कायम राखणे, हे शेतकरी आणि प्रशासनासाठी महत्त्वाचे आव्हान आहे.
हे ही वाचा:
डी.के. इट्स डन ब्रो ! कर्नाटकातील पराभवाबद्दल भाजपाकडून टोमणा
मतपत्रिकांवर झालेल्या देशातील २८ विधानपरिषद निवडणुकांत काँग्रेसला शून्य
एआय क्षेत्रातील कर्जसंकटामुळे २०० हून अधिक कंपन्यांचे अस्तित्व धोक्यात
पेट्रोलमध्ये २० टक्क्यांपेक्षा अधिक इथेनॉल मिसळण्याचा विचार नाही
लडाखमधील जर्दाळू, सी बकथॉर्न, कुट्टू, जव आणि विविध भाज्यांना सेंद्रिय उत्पादनांच्या बाजारपेठेत मोठी संधी उपलब्ध होऊ शकते. मात्र, या उत्पादनांना योग्य दर मिळवून देण्यासाठी स्वतंत्र प्रमाणपत्र, दर्जेदार पॅकेजिंग, प्रक्रिया उद्योग, साठवणूक आणि वाहतूक व्यवस्था विकसित करणे आवश्यक आहे. प्रत्येक शेतकऱ्याला स्वतंत्र सेंद्रिय प्रमाणपत्र मिळाल्यास उत्पादनाची विश्वासार्हता वाढण्यास आणि ग्राहकांपर्यंत त्याची ओळख पोहोचवण्यास मदत होईल. त्याचबरोबर शेतकऱ्यांना थेट खरेदीदारांशी जोडणे आणि सेंद्रिय उत्पादनांच्या विक्रीसाठी मजबूत बाजारपेठ तयार करणेही गरजेचे ठरणार आहे. यामुळे स्थानिक कृषी उत्पादनांचे मूल्यवर्धन होऊन शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ होण्याची शक्यता आहे.
लडाखचे हे यश केवळ सेंद्रिय शेतीपुरते मर्यादित नसून पर्यावरण संरक्षण आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देण्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे आहे. रासायनिक निविष्ठांवरील अवलंबित्व कमी करून स्थानिक संसाधनांचा वापर वाढवणे, पारंपरिक शेतीपद्धतींचे जतन करणे आणि पर्यावरणपूरक उत्पादनांना प्रोत्साहन देणे, यामुळे दीर्घकालीन फायदे मिळू शकतात. मात्र, सेंद्रिय शेतीचा दर्जा सातत्याने टिकवणे, प्रमाणन प्रक्रिया सुलभ करणे आणि शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनासाठी योग्य मोबदला मिळवून देणे आवश्यक असेल. आता प्रत्येक शेतकऱ्यापर्यंत प्रमाणनाची सुविधा पोहोचवणे आणि सेंद्रिय उत्पादनांना व्यापक बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे, हे लडाख प्रशासनासमोरील पुढील आव्हान आहे. या प्रयत्नांना यश मिळाल्यास लडाखचा सेंद्रिय शेतीचा प्रयोग देशातील इतर प्रदेशांसाठीही दिशादर्शक ठरू शकतो.
