लडाखमधील पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी आणि सीमावर्ती भागातील शेतीला बळ देण्यासाठी भारताने सिंधू नदीवर पहिला रॉक चेक डॅम (दगडांपासून बनवलेला पाणी अडवण्याचा बांध) उभारला आहे. लेहमधील उप्शी येथे नैसर्गिक मोठ्या दगडांचा वापर करून उभारण्यात आलेल्या या धरणामुळे नदीची पाणीपातळी जवळपास १० फूट वाढली असून, वर्षानुवर्षे पाण्याअभावी संघर्ष करणाऱ्या शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.
या चेक डॅमच्या बांधकामासाठी सिमेंट किंवा काँक्रीटचा वापर करण्यात आलेला नाही. नैसर्गिक दगडांचा वापर करून पर्यावरणपूरक पद्धतीने ही संरचना उभारण्यात आली आहे. या धरणात सुमारे ४ कोटी लिटर पाणी साठवले जाऊ शकते, जे इगू-फे सिंचन कालव्याद्वारे परिसरातील कोरड्या शेतजमिनींपर्यंत पोहोचवले जाणार आहे.
लडाखमधील अनेक भागांमध्ये सिंधू नदी खोल दऱ्यांमधून वाहते. वसंत ऋतूतील पेरणीच्या काळात नदीची पाणीपातळी कमी असल्याने पंपांच्या मदतीने शेतांपर्यंत पाणी पोहोचवणे कठीण होत होते. परिणामी अनेक वर्षांपासून शेती आणि स्थानिक शेतकरी पाणीटंचाईचा सामना करत होते. नव्या चेक डॅममुळे पाणी साठवून सिंचनासाठी त्याचा प्रभावी वापर करणे शक्य होणार आहे.
या प्रकल्पाच्या यशानंतर लडाख प्रशासनाने केंद्र सरकारकडे आणखी ३६ चेक डॅम उभारण्याचा प्रस्ताव सादर केला आहे. यामध्ये लेह भागात ७ हिमालयीन रॉक चेक डॅम, तर कारगिलमध्ये २९ आरसीसी चेक डॅम किंवा वीअर उभारण्याची योजना आहे. या प्रकल्पांसाठी ५६ कोटी रुपयांहून अधिक खर्च अपेक्षित असून, त्यातून लडाखमधील जलसुरक्षा आणि सिंचन क्षमता वाढवण्याचा प्रशासनाचा प्रयत्न आहे.
हे ही वाचा:
इराणच्या ‘पिकॅक्स माउंटन’ अणुस्थळावर अमेरिकेकडून हल्ल्याचा इशारा
चायना मास्टर्समध्ये श्रीकांतचा प्रवास संपला
एका तासाच्या मुसळधार पावसानंतर दिल्ली विमानतळ जलमय
स्वतंत्र भारद्वाजला बुलंदशहरातून अटक
स्थानिक शेतीला मदत करण्याबरोबरच या प्रकल्पाला रणनीतिक महत्त्वही आहे. भारताने सिंधू जलवाटप करार स्थगित ठेवल्यानंतर सीमावर्ती भागात सिंधू नदीच्या पाण्याचा अधिक प्रभावी वापर करण्यासाठी पायाभूत सुविधा उभारण्यास सुरुवात केल्याचे या प्रकल्पातून दिसून येते. नदीचे पाणी पुढे पाकिस्तानकडे जाण्यापूर्वी भारतातील स्थानिक समुदाय आणि शेतीसाठी त्याचा अधिकाधिक वापर करण्यावर भर दिला जात आहे. लडाखसारख्या उंच आणि कोरड्या प्रदेशात स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीनुसार उभारण्यात आलेला हा पर्यावरणपूरक रॉक चेक डॅम भविष्यात जलसंधारण आणि शेतीसाठी एक महत्त्वाचे मॉडेल ठरू शकतो.
