जागतिक व्यापारातील अनिश्चितता, आयात-निर्यातीवरील दबाव आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतील स्पर्धा अशा आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी ऑक्टोबर महिन्यातून दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. भारताच्या एकूण निर्यातीत तब्बल २९.९ टक्क्यांची वाढ झाली असून निर्यातीचा आकडा ८९.९९ अब्ज डॉलरवर पोहोचला आहे. गेल्या वर्षी ऑक्टोबरमध्ये ही निर्यात ६९.२७ अब्ज डॉलर होती. म्हणजेच अवघ्या वर्षभरात निर्यातीत २० अब्ज डॉलरपेक्षा अधिक वाढ झाली आहे. वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाने जाहीर केलेल्या आकडेवारीतून भारतीय उत्पादन आणि सेवा क्षेत्राची आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतील वाढती ताकद अधोरेखित झाली आहे.
या वाढीमध्ये वस्तूंच्या निर्यातीचा मोठा वाटा आहे. ऑक्टोबरमध्ये भारताची वस्तू निर्यात ४५.०६ टक्क्यांनी वाढून ४९.४७ अब्ज डॉलरवर पोहोचली. गेल्या वर्षी याच कालावधीत हा आकडा ३४.११ अब्ज डॉलर होता. दुसरीकडे, सेवा क्षेत्राची निर्यात ४०.५१ अब्ज डॉलर राहण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. इलेक्ट्रॉनिक्स, पेट्रोलियम उत्पादने, अभियांत्रिकी वस्तू, रत्ने आणि दागिने तसेच प्रक्रिया केलेल्या अन्नपदार्थांच्या निर्यातीने या वाढीला हातभार लावला. विशेष म्हणजे, भारताच्या प्रमुख ५० निर्यात बाजारपेठांपैकी ४३ बाजारपेठांमध्ये सकारात्मक वाढ नोंदवण्यात आली आहे. यामुळे भारतीय उत्पादनांना जागतिक स्तरावर मिळणारी मागणी स्पष्ट होते.
निर्यातीत वाढ झाल्यामुळे एकीकडे दिलासा मिळाला असला, तरी आयातीचे वाढते आकडेही लक्षवेधी आहेत. ऑक्टोबरमध्ये भारताची एकूण आयात ११०.०७ अब्ज डॉलरवर पोहोचली. गेल्या वर्षी याच महिन्यात ती ९४.४२ अब्ज डॉलर होती. त्यामुळे वस्तूंच्या आयातीवरील खर्च वाढल्याचे दिसते. विशेषतः सोन्याची आयात जवळपास तिपटीने वाढून ५.५१ अब्ज डॉलरवर पोहोचली. दिवाळी आणि धनत्रयोदशीच्या सणासुदीच्या काळात सोन्याच्या मागणीत झालेली वाढ यामागे महत्त्वाचे कारण ठरली. कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळेही आयात बिलावर दबाव निर्माण झाला आहे. परिणामी, वस्तूंच्या व्यापारातील तूट ३९.८८ अब्ज डॉलर या एका वर्षातील उच्चांकावर पोहोचली आहे.
हे ही वाचा:
नांदेडमध्ये सापडलेल्या पाकिस्तानी ब्युटी क्रीममध्ये विषारी पारा
यंदाच्या दिवाळीत काजू कतलीचीच धूम
आठ वर्षांनंतर सँडपेपरचे भूत पुन्हा बाटलीबाहेर!
स्कालोनी यांची अर्जेंटिनाच्या प्रशिक्षकपदी २०३० पर्यंत वर्णी
मात्र, वस्तू आणि सेवा या दोन्हींचा एकत्रित विचार केल्यास भारताच्या व्यापार स्थितीत सुधारणा दिसून येते. एकूण व्यापार तूट गेल्या वर्षीच्या ऑक्टोबरमधील २५.१५ अब्ज डॉलरवरून यंदा २०.०९ अब्ज डॉलरवर आली आहे. सेवा क्षेत्रातील निर्यात आणि त्यातून मिळणारा अधिशेष यामुळे वस्तूंच्या व्यापारातील तुटीचा परिणाम कमी करण्यास मदत झाली. भारतासाठी ही निर्यातवाढ सकारात्मक असली, तरी ती सातत्याने टिकवून ठेवणे हे मोठे आव्हान असेल. जागतिक बाजारपेठांमध्ये भारतीय उत्पादनांचा विस्तार, नवीन व्यापार करार आणि उत्पादन क्षेत्राची स्पर्धात्मकता वाढवणे यावर आगामी काळातील कामगिरी अवलंबून असेल. त्यामुळे निर्यातीतली ही भरारी भारतीय अर्थव्यवस्थेला नवी गती देणार का, याकडे आता उद्योगविश्वाचे लक्ष लागले आहे.
