देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी आणि केंद्र सरकारच्या महसुलाच्या दृष्टीने सकारात्मक चित्र समोर आले आहे. चालू आर्थिक वर्षात प्रत्यक्ष कर संकलनाने दमदार कामगिरी केली असून, १० नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत देशाचे निव्वळ प्रत्यक्ष कर संकलन १४.४२ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचले आहे. गेल्या आर्थिक वर्षातील याच कालावधीच्या तुलनेत त्यात ११.७६ टक्क्यांची वाढ नोंदवण्यात आली आहे. आयकर विभागाने जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, मागील वर्षी याच कालावधीत १२.९० लाख कोटी रुपयांचे निव्वळ प्रत्यक्ष कर संकलन झाले होते. यंदा त्यात लक्षणीय वाढ झाली आहे. विशेष म्हणजे, परताव्याची रक्कम वजा करण्यापूर्वीचे एकूण प्रत्यक्ष कर संकलन १४.०२ टक्क्यांनी वाढून १७.५० लाख कोटी रुपयांवर पोहोचले आहे. त्यामुळे सरकारच्या महसुलात वाढ होण्याबरोबरच कर संकलनातील सकारात्मक कलही स्पष्ट होत आहे.
या वाढीमध्ये कॉर्पोरेट कर संकलनाची भूमिका महत्त्वाची ठरली आहे. कंपन्यांकडून जमा होणाऱ्या निव्वळ कॉर्पोरेट करात तब्बल १७.८४ टक्क्यांची वाढ झाली असून, हे संकलन ५.३६ लाख कोटी रुपयांवरून वाढून ६.३२ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचले आहे. दुसरीकडे, वैयक्तिक करदाते, हिंदू अविभक्त कुटुंबे, भागीदारी संस्था आणि इतर घटकांकडून जमा होणाऱ्या नॉन-कॉर्पोरेट करात ५.३० टक्क्यांची वाढ नोंदवण्यात आली आहे. या माध्यमातून सरकारला ७.५६ लाख कोटी रुपयांचा महसूल मिळाला आहे. कॉर्पोरेट कर संकलनातील वाढ ही कंपन्यांच्या कर योगदानातील वाढ दर्शवते, तर वैयक्तिक कर संकलनातील वाढ तुलनेने मर्यादित राहिली आहे. त्यामुळे एकूण प्रत्यक्ष कर महसुलाच्या वाढीला कंपन्यांकडून मिळणाऱ्या कराचा मोठा आधार मिळत असल्याचे दिसून येते.
दरम्यान, शेअर बाजारातील व्यवहारांवर आकारल्या जाणाऱ्या सिक्युरिटीज ट्रान्झॅक्शन टॅक्स अर्थात एसटीटीच्या संकलनातही मोठी वाढ झाली आहे. १० नोव्हेंबरपर्यंत एसटीटीच्या माध्यमातून ५४ हजार ७७ कोटी रुपये जमा झाले आहेत. गेल्या वर्षी याच कालावधीत हे संकलन ३५ हजार ६८२ कोटी रुपये होते. म्हणजेच एसटीटी महसुलात तब्बल ५१.५६ टक्क्यांची वाढ झाली आहे. यावरून शेअर बाजारातील व्यवहारांमधून सरकारला मिळणाऱ्या महसुलात मोठी भर पडल्याचे स्पष्ट होते. याचबरोबर करदात्यांना दिल्या जाणाऱ्या परताव्याच्या रकमेतही वाढ झाली आहे. आतापर्यंत ३.०८ लाख कोटी रुपयांचे कर परतावे वितरित करण्यात आले आहेत. गेल्या वर्षी याच कालावधीत ही रक्कम २.४५ लाख कोटी रुपये होती. म्हणजेच परताव्याच्या रकमेत सुमारे २६ टक्क्यांची वाढ झाली आहे.
हे ही वाचा:
कॉन्स्टेबलने महिला सहकाऱ्याचा केला ३ वर्षे मानसिक छळ गुन्हा दाखल
कुराणातील आयत कोरलेल्या करीना कपूर खानच्या पेंडंटवर काँग्रेसचा संताप
छेडछाडीला विरोध करणाऱ्या तरुणीला लोकलमधून ढकलले
किश्तवाडमध्ये ड्युटीवरून बेपत्ता झालेल्या दोन पोलीस अधिकाऱ्यांची हत्या
महत्त्वाचे म्हणजे, केंद्र सरकारने आर्थिक वर्ष २०२६-२७ साठी प्रत्यक्ष कर संकलनाचे २६.९७ लाख कोटी रुपयांचे उद्दिष्ट निश्चित केले आहे. मागील आर्थिक वर्षात जमा झालेल्या २३.४० लाख कोटी रुपयांच्या तुलनेत हे उद्दिष्ट सुमारे १५ टक्क्यांनी अधिक आहे. आतापर्यंत १४.४२ लाख कोटी रुपयांचे संकलन झाल्याने वार्षिक उद्दिष्टाच्या जवळपास ५३.५ टक्के लक्ष्य पूर्ण झाले आहे. आर्थिक वर्ष संपण्यासाठी अद्याप काही महिने शिल्लक असल्याने उर्वरित कालावधीत कर संकलनाचा वेग कायम राखणे सरकारसाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे. कंपन्यांकडून मिळणारा कर, वैयक्तिक आयकर आणि शेअर बाजारातील व्यवहारांमधून जमा होणारा महसूल या तिन्ही घटकांवर आगामी संकलनाची दिशा अवलंबून असेल. त्यामुळे प्रत्यक्ष कर महसुलातील ही वाढ केंद्र सरकारच्या वित्तीय नियोजनासाठी दिलासादायक मानली जात आहे.
