कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) झपाट्याने होणाऱ्या विकासामुळे आगामी २० वर्षांत रोजगारविश्वात मोठी उलथापालथ होण्याची शक्यता आहे. शेती, बांधकाम, वैद्यकीय सेवा, ग्राहक सेवा आणि सॉफ्टवेअर क्षेत्रापासून अनेक उद्योगांमध्ये रोबोट्स आणि AI चा वापर वाढणार आहे. त्यामुळे अनेक कामे कमी वेळेत आणि कमी खर्चात पूर्ण करणे शक्य होईल; मात्र, त्याचवेळी काही पारंपरिक नोकऱ्यांची गरज कमी होण्याची भीतीही व्यक्त केली जात आहे. मायक्रोसॉफ्टचे सहसंस्थापक बिल गेट्स यांनी AI च्या वाढत्या प्रभावाबाबत भाष्य करताना भविष्यातील रोजगार आणि अर्थव्यवस्थेसमोरील संभाव्य आव्हानांकडे लक्ष वेधले आहे.
AI मुळे होणारे बदल केवळ संगणकावर काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांपुरते मर्यादित राहणार नाहीत. सॉफ्टवेअर तयार करणे, ग्राहकांच्या प्रश्नांची उत्तरे देणे, माहितीचे विश्लेषण करणे आणि कार्यालयीन कामकाजातील अनेक प्रक्रिया स्वयंचलित होऊ शकतात. सध्या ज्या कामांसाठी अनेक कर्मचाऱ्यांची आवश्यकता असते, ती कामे भविष्यात AI च्या मदतीने कमी मनुष्यबळात पूर्ण होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे विशेषतः नव्याने नोकरी शोधणाऱ्या तरुणांसमोर आव्हाने निर्माण होऊ शकतात. कंपन्यांकडून खर्च कमी करण्यासाठी आणि कामाची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी AI चा वापर वाढवला जात असल्याने रोजगाराच्या स्वरूपातही बदल होण्याची शक्यता आहे.
हे ही वाचा:
महाराष्ट्राच्या ‘शबरी नॅचरल्स’ला जपानचा प्रतिष्ठेचा पुरस्कार
विशेष मुलांच्या आई स्वाती मोहिते यांना ‘केशवसृष्टी पुरस्कार’
‘व्होकल फॉर लोकल’मधून आत्मनिर्भर भारताचे स्वप्न पूर्ण होईल!
शेती आणि बांधकाम क्षेत्रातही रोबोटिक्सचा वापर वाढण्याची शक्यता आहे. पेरणी, कापणी, पिकांचे निरीक्षण, बांधकामातील काही शारीरिक कामे आणि मालाची वाहतूक यांसारख्या प्रक्रियांमध्ये यंत्रांचा वापर वाढू शकतो. वैद्यकीय क्षेत्रात रोगनिदान, संशोधन आणि उपचारांशी संबंधित कामांमध्ये AI मदत करू शकते. या तंत्रज्ञानामुळे उत्पादनक्षमता वाढणे, कामाचा वेळ कमी होणे आणि वस्तू व सेवांचा खर्च घटणे असे फायदे मिळू शकतात. मात्र, या बदलांशी जुळवून घेण्यासाठी कर्मचाऱ्यांना नवीन कौशल्ये आत्मसात करावी लागतील. तंत्रज्ञानाचा वापर करणाऱ्या कंपन्यांना फायदा होत असताना पारंपरिक कौशल्यांवर अवलंबून असलेल्या कामगारांना नव्या रोजगाराच्या संधी शोधाव्या लागू शकतात.
AI मुळे निर्माण होणाऱ्या संधींचा फायदा सर्वसामान्य नागरिकांपर्यंत पोहोचवणे आणि संभाव्य रोजगारहानीचे परिणाम कमी करणे, हे सरकार आणि उद्योगांसमोरील महत्त्वाचे आव्हान ठरणार आहे. यासाठी कौशल्यविकास, पुनर्प्रशिक्षण आणि नव्या रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यावर भर देण्याची गरज आहे. AI चा वापर आरोग्य, शिक्षण आणि शेतीसारख्या क्षेत्रांत फायदेशीर ठरू शकतो; मात्र, त्याचा सुरक्षित आणि जबाबदार वापर सुनिश्चित करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. पुढील दोन दशकांत तंत्रज्ञान कोणत्या वेगाने विकसित होते आणि उद्योग त्याचा कसा वापर करतात, यावर रोजगारविश्वातील बदलांचे स्वरूप अवलंबून असेल.
