सप्टेंबर २०२६ मध्ये भारताची कच्च्या तेलाची आयात दररोज ५.२६ दशलक्ष बॅरलवर पोहोचून वर्षातील उच्चांकी पातळीवर गेली असून, याच काळात भारताच्या तेल आयातीच्या समीकरणात मोठा बदल झाला आहे. इराकने सौदी अरेबियाला मागे टाकत रशियानंतर भारताचा दुसरा सर्वात मोठा कच्च्या तेलाचा पुरवठादार म्हणून स्थान मिळवले आहे. सप्टेंबरमध्ये इराककडून भारताला दररोज सुमारे ५.२५ लाख बॅरल कच्च्या तेलाचा पुरवठा झाला, तर सौदी अरेबियाकडून सुमारे ५.१७ लाख बॅरल प्रतिदिन तेल भारतात आले. त्यामुळे इराकने सौदीला अल्प फरकाने मागे टाकले. दुसरीकडे, रशियाचे भारताच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीतील पहिले स्थान कायम असून, सप्टेंबरमध्ये रशियाकडून दररोज सुमारे १७.४२ लाख बॅरल तेलाचा पुरवठा झाला. भारताची एकूण कच्च्या तेलाची आयात वर्षातील उच्चांकी पातळीवर पोहोचण्यामागे आखाती देशांकडून वाढलेला पुरवठाही महत्त्वाचा ठरला आहे. त्यामुळे सप्टेंबरची आकडेवारी भारताच्या ऊर्जा आयातीच्या दृष्टीने विशेष महत्त्वाची मानली जात आहे.
हे ही वाचा:
भारतीय क्षेपणास्त्र ब्रह्मोस-आकाशची जगभरात मागणी
ओमानी वैमानिकाला ज्याने पाठवले, त्याला मोजावी लागेल मोठी किंमत!
स्मितवर हल्ला करणारा ओमानी वैमानिक हमाम अल-हम्मामी
पुणे: महाराष्ट्र एफडीएने सिप्लाच्या गोदामाचा परवाना केला रद्द
इराकच्या पुरवठ्यात झालेली वाढ या बदलामागील प्रमुख कारण ठरली आहे. सप्टेंबरच्या पहिल्या २७ दिवसांत इराककडून भारताला दररोज सरासरी ५.७९ लाख बॅरल कच्चे तेल मिळाले, तर ऑगस्टमध्ये हा आकडा सुमारे १.६३ लाख बॅरल प्रतिदिन होता. म्हणजेच एका महिन्याच्या कालावधीत इराककडून भारताला होणाऱ्या तेलपुरवठ्यात मोठी वाढ झाली. दुसरीकडे, सौदी अरेबियाचा पुरवठा इराकच्या तुलनेत काहीसा कमी राहिल्याने दोन्ही देशांच्या क्रमवारीत बदल झाला. भारतासाठी आखाती देशांकडून होणारा कच्च्या तेलाचा पुरवठा अत्यंत महत्त्वाचा आहे. इराक आणि सौदी अरेबियासोबतच संयुक्त अरब अमिराती आणि कुवेतकडूनही भारताला मोठ्या प्रमाणात तेल मिळते. जागतिक तेल बाजारातील चढ-उतार, समुद्री वाहतुकीतील अडचणी, पुरवठ्याचे मार्ग आणि कच्च्या तेलाच्या किमती यांचा भारतीय रिफायनरी कंपन्यांच्या खरेदीवर परिणाम होत असतो. अशा परिस्थितीत विविध देशांकडून तेल मिळवण्याचे पर्याय भारतासाठी महत्त्वाचे ठरतात.
इराकचा दुसऱ्या क्रमांकावर झालेला उदय भारताच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीतील बदलते समीकरण स्पष्ट करणारा ठरला आहे. रशियाकडून मोठ्या प्रमाणात तेलाची आयात सुरू असतानाच आखाती देशांकडूनही पुरवठा वाढत असल्याचे सप्टेंबरच्या आकडेवारीतून दिसून येते. भारताच्या वाढत्या ऊर्जा गरजा आणि देशातील रिफायनरी उद्योगाची मागणी लक्षात घेता कच्च्या तेलाचा सातत्यपूर्ण आणि विविध स्रोतांमधून होणारा पुरवठा महत्त्वाचा आहे. इराककडून झालेली वाढ ही या दृष्टीने लक्षवेधी ठरली आहे. विशेषतः एका महिन्यात इराकच्या पुरवठ्यात झालेली मोठी वाढ आणि सौदी अरेबियाच्या तुलनेत मिळालेला आघाडीचा आकडा यामुळे भारताच्या तेल आयातीच्या क्रमवारीत बदल झाला. त्यामुळे सप्टेंबरमध्ये रशिया पहिल्या क्रमांकावर, इराक दुसऱ्या आणि सौदी अरेबिया तिसऱ्या क्रमांकावर असल्याचे चित्र समोर आले आहे. आगामी काळात जागतिक तेल बाजारातील परिस्थिती, पुरवठ्याचे मार्ग आणि भारतीय रिफायनरी कंपन्यांच्या खरेदी धोरणानुसार हे समीकरण पुन्हा बदलू शकते.
