आयआयटी बॉम्बेचे प्राध्यापक सूर्यनारायण दूल्ला यांच्यावर साहिल वाकोडे यांच्या कुटुंबीयांनी जातीय भेदभावाचे आरोप केल्यानंतर, २०२४ मधील प्राध्यापकांचा एक ई-मेल समोर आला आहे. त्यावेळी ते विद्यार्थी व्यवहारांचे अधिष्ठाता होते. या ई-मेलमध्ये त्यांनी जे आवाहन केले आहे, त्यावरून अनेक गोष्टी स्पष्ट होत आहेत.
दुल्ला यांनी लिहिलेल्या या मेलमध्ये म्हटले आहे की, विद्यार्थ्यांनो, इतर कोणालाही त्यांच्या जेईई रँक किंवा गेट गुणांबाबत विचारू नये. कारण अशा प्रश्नांमधून संबंधित विद्यार्थ्याची जात किंवा तो आरक्षित प्रवर्गातील आहे की नाही, हे उघड होऊ शकते.
१८ सप्टेंबर रोजी परीक्षागृहात मोबाइल फोन वापरताना प्राध्यापक दूल्ला यांनी साहिल वाकोडे यांना कथितरीत्या पकडले होते. त्यानंतर काही तासांनी २० वर्षीय साहिलने आपल्या वसतिगृहाच्या खोलीत आत्महत्या केली. साहिलच्या पालकांनी आरोप केला आहे की, मृत्यूपूर्वी काही दिवस आधी त्यांच्या मुलाने त्याच्यावर जातीय स्वरूपाच्या टिप्पणी केल्या जात असल्याची तक्रार केली होती.
२०२३ मध्ये दूल्ला अधिष्ठाता असताना प्रथम जारी करण्यात आलेला हा ई-मेल पुन्हा समोर येणे, साहिल वाकोडेच्या पालकांनी आयआयटी बॉम्बेमध्ये आपल्या मुलाला जातीय भेदभावाचा सामना करावा लागल्याचा आरोप केल्याच्या पार्श्वभूमीवर झाले आहे. साहिलच्या मृत्यूनंतर संस्थेत विद्यार्थ्यांकडून आंदोलने सुरू आहेत. विशेष म्हणजे, दूल्ला यांच्या अधिष्ठाता पदाच्या कार्यकाळात आयआयटी बॉम्बेने भेदभावविरोधी मार्गदर्शक तत्त्वे दोन वेळा प्रसारित केली होती.
एका विद्यार्थ्याचा, दर्शन सोलंकीचा, आत्महत्येमध्ये मृत्यू झाल्यानंतर आयआयटी बॉम्बेने जुलै २०२३ मध्ये ही मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली होती. २०२४ मध्ये ती पुन्हा प्रसारित करण्यात आली. यामध्ये विद्यार्थ्यांना आपल्या सहाध्यायांना त्यांच्या जेईई (ऍडव्हान्स) रँक, गेट गुण किंवा त्यांची जात ठरवणारी अन्य कोणतीही माहिती विचारू नये, असा इशारा देण्यात आला होता.
हे ही वाचा:
भारताच्या परकीय चलनसाठ्यात मोठी घट
ज्ञानेश कुमारांच्या अडचणीत वाढ
भारतातील पहिला स्वदेशी मायक्रो-GPU विकसित
सिक्कीमच्या रिंबी गावावर भूस्खलनाचा कहर
खरं तर, दूल्ला यांनी २०२४ मध्ये सर्व विद्यार्थ्यांना एक ई-मेल पाठवून २०२३ मध्ये जारी केलेल्या भेदभावविरोधी मार्गदर्शक तत्त्वांची पुन्हा आठवण करून दिली होती. या ई-मेलची एक प्रतिमा सध्या सुरू असलेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर प्रसारित होत आहे.
या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये आयआयटी बॉम्बेचे उद्दिष्ट “कॅम्पसमध्ये उच्च पातळीवरील समावेशकता” निर्माण करणे असल्याचे सांगण्यात आले होते. जात, धर्म किंवा सामाजिक-आर्थिक स्थिती यांसारख्या घटकांचा विचार न करता विद्यार्थ्यांनी एकमेकांशी सुसंवाद आणि मैत्रीपूर्ण संबंध निर्माण करावेत, अशी संस्थेची भूमिका होती.
विद्यार्थ्याची जन्मजात किंवा प्रवेशाची श्रेणी विचारणे “अयोग्य” असल्याचेही त्यात नमूद करण्यात आले होते, कारण अशा प्रश्नांमुळे “जाणीवपूर्वक किंवा नकळत पूर्वग्रह” निर्माण होऊ शकतो.
या ई-मेलमध्ये असेही नमूद करण्यात आले होते की, “विनोदांसह कोणतेही अपमानास्पद, द्वेषपूर्ण, जातीयवादी, लैंगिकतावादी संदेश किंवा धर्म अथवा लैंगिक अभिमुखतेच्या आधारे पूर्वग्रह दर्शवणारे, तसेच छळ किंवा दादागिरी म्हणून समजले जाऊ शकणारे संदेश पाठवणे/पुढे पाठवणे प्रतिबंधित आहे.”
यामध्ये ऑनलाइन मंचांवरील संदेश, ई-मेल तसेच प्रत्यक्ष संवादांचाही समावेश असल्याचे सांगण्यात आले होते. नियमांचे उल्लंघन केल्यास कठोर शिक्षा होऊ शकते, असेही ई-मेलमध्ये नमूद करण्यात आले होते. “इतरांच्या भावनांबाबत नम्रता आणि संवेदनशीलता सर्वांकडून अपेक्षित आहे,” असे त्यात म्हटले होते.
दर्शन सोलंकी प्रकरण
दर्शन सोलंकीच्या आत्महत्येनंतर त्याच्या पालकांनीही त्याला कॅम्पसमध्ये जातीय भेदभावाचा सामना करावा लागल्याचा आरोप केला होता. मात्र, मुंबई पोलिसांच्या आरोपपत्रात तो खराब शैक्षणिक कामगिरी आणि एका सहाध्यायासोबतच्या वादामुळे त्रस्त असल्याचे नमूद करण्यात आले होते.
