पश्चिम आशियात सुरू असलेला संघर्ष आता केवळ लष्करी मर्यादेत राहिलेला नाही, तर त्याचे परिणाम हळूहळू जागतिक अर्थव्यवस्थेवर दिसू लागले आहेत. ऊर्जा बाजार, अन्नधान्य पुरवठा, वाहतूक आणि व्यापार साखळी यांसारख्या अनेक क्षेत्रांवर या संकटाचा थेट परिणाम होत आहे. तज्ज्ञांच्या मते, हा संघर्ष दीर्घकाळ सुरू राहिला तर जगभरात महागाईचा मोठा दबाव निर्माण होऊ शकतो.
सर्वात मोठा परिणाम तेल बाजारावर होत आहे. जगातील सुमारे २०% कच्च्या तेलाची वाहतूक होर्मुझ सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) केली जाते. दररोज जवळपास २ कोटी बॅरल तेल या मार्गातून जगभर पाठवले जाते. या भागात तणाव वाढल्यामुळे जहाजांच्या हालचालींवर परिणाम झाला असून विमा आणि वाहतूक खर्चात मोठी वाढ झाली आहे. यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचे दर ८५ ते ९० डॉलर प्रति बॅरल या पातळीपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
हे ही वाचा:
ट्रम्प यांची नवी लष्करी आघाडी
मोदींचा पाकिस्तानवर ‘वॉटर स्ट्राईक’: शाहपूर कंडी धरण प्रकल्प
भारतीय नौदलाची एआय आधारित सागरी देखरेख प्रणाली ‘ट्रायडेंट- समुद्रा’
‘सरकारने काय करावे हे बाहेरून सांगणे सोपे, पण परिणामांचा सरकार विचार करते’
तेल दर वाढल्यामुळे वाहतूक खर्च वाढतो आणि त्याचा थेट परिणाम उद्योग आणि ग्राहकांवर होतो. भारत, चीन, जपान आणि दक्षिण कोरिया यांसारखे देश पश्चिम आशियातील तेलावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहेत. भारत आपल्या एकूण तेल गरजेपैकी ८५% पेक्षा जास्त तेल आयात करतो. त्यामुळे तेल महागल्यास इंधन, वाहतूक, वीज उत्पादन आणि औद्योगिक उत्पादनाचा खर्च वाढण्याची शक्यता असते.
युद्धामुळे समुद्री वाहतुकीवरही परिणाम होत आहे. काही जहाज कंपन्यांनी उच्च जोखमीमुळे काही मार्ग टाळण्यास सुरुवात केली आहे. परिणामी मालवाहतूक खर्चात ३०% ते ४०% वाढ झाल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. यामुळे जागतिक व्यापार साखळीवर दबाव निर्माण होत असून अनेक वस्तूंच्या पुरवठ्यात विलंब होऊ शकतो.
या संघर्षाचा परिणाम अन्नधान्य बाजारावरही होऊ शकतो. खतांचे उत्पादन आणि पुरवठा मोठ्या प्रमाणावर ऊर्जा बाजाराशी जोडलेला आहे. तेल आणि नैसर्गिक वायूचे दर वाढल्यास खतांच्या उत्पादनाचा खर्चही वाढतो. परिणामी शेती उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः भात (Rice), गहू आणि मका यांसारख्या प्रमुख धान्यांच्या किमतींमध्ये वाढ होण्याची शक्यता आहे.
जागतिक बँक आणि इतर आर्थिक संस्थांच्या अंदाजानुसार ऊर्जा दरांमध्ये १०% वाढ झाल्यास जागतिक महागाईत ०.३% ते ०.५% वाढ होऊ शकते. त्यामुळे अनेक देशांच्या मध्यवर्ती बँकांना व्याजदर वाढवण्याचा दबाव येऊ शकतो.
याशिवाय विमान वाहतूक, पर्यटन आणि वित्तीय बाजारावरही या संघर्षाचा परिणाम दिसू शकतो. युद्धामुळे काही हवाई मार्ग बंद किंवा बदलले गेले तर विमान कंपन्यांचा खर्च वाढतो. याचा परिणाम तिकिटांच्या दरांवर होतो. त्याचबरोबर गुंतवणूकदार सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळू लागल्याने शेअर बाजारात चढउतार वाढू शकतात.
एकूणच पाहता, पश्चिम आशियातील संघर्षाचा परिणाम केवळ युद्ध क्षेत्रापुरता मर्यादित राहणार नाही. तेल, अन्नधान्य, वाहतूक आणि व्यापार या सर्व क्षेत्रांवर त्याचे पडसाद उमटू शकतात. हा तणाव किती काळ टिकतो आणि ऊर्जा पुरवठा किती प्रमाणात बाधित होतो यावरच जागतिक अर्थव्यवस्थेची दिशा मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहणार आहे.