भारतातील IT आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात “मूनलायटिंग”चा ट्रेंड वेगाने वाढताना दिसत आहे. रोजगारातील अनिश्चितता, तंत्रज्ञानातील झपाट्याने होणारे बदल आणि उत्पन्नाचे विविध स्रोत निर्माण करण्याची गरज यामुळे अनेक टेक कर्मचारी आता मुख्य नोकरीसोबत साइड-गिग्स किंवा फ्रीलान्स प्रोजेक्ट्स स्वीकारत आहेत. उद्योगातील अंदाजानुसार, भारतात सध्या ५० लाखांहून अधिक IT व्यावसायिक काम करत असून त्यापैकी सुमारे २५ ते ३० टक्के कर्मचारी अतिरिक्त कामातून उत्पन्न मिळवण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
हे ही वाचा:
इराकमधील टँकर हल्ल्यानंतर कच्च्या तेलाच्या किंमतीत वाढ
भारताची रशियन तेल आयात ५०% ने वाढली
फारूक अब्दुल्लांवर गोळी झाडण्याचा प्रयत्न
मूनलायटिंग म्हणजे काय?
“मूनलायटिंग” म्हणजे एखाद्या कर्मचाऱ्याने आपल्या मुख्य नोकरीसोबत दुसरे काम करणे. हे काम फ्रीलान्सिंग, पार्ट-टाईम कन्सल्टिंग, ऑनलाइन कोर्स तयार करणे, अॅप किंवा वेबसाइट डेव्हलपमेंट यांसारख्या स्वरूपात असू शकते. बहुतेक वेळा हे काम नियमित कामाच्या वेळेनंतर किंवा सुट्टीच्या दिवशी केले जाते.
अतिरिक्त उत्पन्नात मोठी वाढ
अनेक टेक कर्मचारी साइड-गिग्समधून दरमहा सुमारे ३० हजार ते ७० हजार रुपये इतके अतिरिक्त उत्पन्न मिळवत असल्याचे उद्योगातील अंदाज सांगतात. काही अनुभवी डेव्हलपर्स आणि डेटा सायंटिस्ट्स फ्रीलान्स प्रोजेक्ट्समधून १ लाख रुपयांपर्यंत कमाई करत असल्याचेही दिसून आले आहे.
गेल्या दोन वर्षांत जागतिक फ्रीलान्सिंग प्लॅटफॉर्मवर भारतीय तंत्रज्ञान तज्ज्ञांची नोंदणी २० ते ३० टक्क्यांनी वाढली असल्याचेही उद्योगातील अहवालात नमूद केले आहे. विशेषतः क्लाउड कम्प्युटिंग, AI, मशीन लर्निंग, डेटा अॅनालिटिक्स आणि सायबर सिक्युरिटी या कौशल्यांमध्ये फ्रीलान्स कामांची मागणी जास्त आहे.
रोजगारातील अनिश्चिततेचा परिणाम
२०२३ ते २०२५ दरम्यान जागतिक टेक क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर २ लाखांहून अधिक कर्मचाऱ्यांना नोकरी गमवावी लागली, असे विविध उद्योग अहवालांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. या पार्श्वभूमीवर अनेक कर्मचारी आर्थिक सुरक्षिततेसाठी अतिरिक्त उत्पन्नाचे पर्याय शोधत आहेत.
कंपन्यांची मिश्र भूमिका
मूनलायटिंगबाबत कंपन्यांची भूमिका मात्र मिश्र आहे. काही मोठ्या IT कंपन्या कर्मचार्यांनी दुसऱ्या संस्थेसाठी काम केल्यास डेटा सुरक्षा आणि हितसंबंधांचा संघर्ष निर्माण होऊ शकतो, असे सांगून अशा कामांवर मर्यादा घालतात. अनेक कंपन्यांच्या रोजगार करारामध्ये स्पष्टपणे मूनलायटिंगवर बंदी किंवा पूर्वपरवानगीची अट ठेवलेली असते.
गिग इकॉनॉमीचा विस्तार
वर्क-फ्रॉम-होम आणि रिमोट कामामुळे कर्मचार्यांना एकाच वेळी अनेक प्रोजेक्ट्स हाताळणे शक्य झाले आहे. भारतातील गिग इकॉनॉमीमध्ये सध्या सुमारे ७ ते ८ दशलक्ष (७० ते ८० लाख) कामगार कार्यरत असल्याचा अंदाज आहे आणि २०३० पर्यंत ही संख्या २ कोटींहून अधिक होऊ शकते, असे काही उद्योग अहवाल सांगतात.
एकूणच, IT क्षेत्रात मूनलायटिंग हा केवळ अतिरिक्त उत्पन्नाचा मार्ग राहिलेला नसून तो करिअर अधिक लवचिक आणि बहुआयामी बनवणारा महत्त्वाचा ट्रेंड ठरत आहे. भविष्यात टेक व्यावसायिक एकाच नोकरीवर अवलंबून न राहता विविध प्रोजेक्ट्समधून उत्पन्न मिळवण्याचा मार्ग अधिक स्वीकारतील, असा अंदाज तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.