अमेरिकेतील गृहकर्ज (मॉर्गेज) दरांमध्ये पुन्हा वाढ झाली असून जागतिक आर्थिक अस्थिरतेचा त्यावर परिणाम होत असल्याचे दिसत आहे. विशेषतः पश्चिम आशियातील तणावामुळे बाँड मार्केटमध्ये निर्माण झालेल्या अस्थिरतेमुळे गृहकर्ज दर वाढल्याचे तज्ज्ञ सांगत आहेत. अमेरिकेतील ३० वर्षांच्या स्थिर व्याजदराच्या गृहकर्जाचा सरासरी दर या आठवड्यात ६.११ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. मागील आठवड्यात हा दर ६ टक्के होता, अशी माहिती अमेरिकेतील मॉर्गेज वित्तसंस्था फ्रेडी मॅक (Freddie Mac) यांनी दिली आहे. या वाढीमुळे गृहखरेदी करणाऱ्या नागरिकांसाठी कर्ज घेणे थोडे महाग झाले आहे.
हे ही वाचा:
मुंबईत एलपीजी टंचाईचा फटका पोलिसांना
होर्मुज सामुद्रधुनी बंद करण्याचा इशारा
देशात इंधनाचा साठा देशाच्या गरजेपेक्षा जास्त
तथापि, सध्याचा दर गेल्या वर्षाच्या तुलनेत अजूनही काहीसा कमी आहे. वर्षभरापूर्वी याच काळात अमेरिकेत गृहकर्जाचा सरासरी दर सुमारे ६.६५ टक्क्यांच्या आसपास होता. त्यामुळे सध्याची वाढ मोठी नसली तरी बाजारातील अस्थिरतेचा परिणाम स्पष्ट दिसत आहे.
पश्चिम आशियातील तणावाचा परिणाम
अमेरिका-इराण संघर्ष आणि पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावामुळे जागतिक आर्थिक बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली आहे. तेलाच्या किंमती वाढण्याची शक्यता आणि महागाई वाढण्याच्या भीतीमुळे गुंतवणूकदार सावध झाले आहेत. या परिस्थितीचा परिणाम अमेरिकेच्या बाँड बाजारावर झाला असून त्यातून गृहकर्ज दर वाढले आहेत.
अमेरिकेतील गृहकर्ज दर प्रामुख्याने १० वर्षांच्या ट्रेझरी बाँडच्या उत्पन्नाशी (Treasury yield) जोडलेले असतात. अलीकडील दिवसांत या ट्रेझरी उत्पन्नात वाढ झाली आहे. उदाहरणार्थ, १० वर्षांच्या ट्रेझरी बाँडचा दर सुमारे ४.२५ टक्क्यांपर्यंत वाढला आहे, जो एक आठवडा आधी ४.१३ टक्के होता. या वाढीमुळे कर्जदरांवरही वरचा दबाव निर्माण झाला.
१५ वर्षांच्या गृहकर्ज दरातही वाढ
३० वर्षांच्या कर्जदरांप्रमाणेच १५ वर्षांच्या स्थिर गृहकर्जाचा दरही वाढला आहे. सध्या तो सुमारे ५.५ टक्क्यांच्या आसपास पोहोचला आहे. कमी कालावधीचे कर्ज असल्याने या प्रकारचे कर्ज साधारणपणे कमी व्याजदराचे असते, परंतु त्यातही अलीकडे वाढ दिसून आली आहे.
अमेरिकेच्या गृहनिर्माण बाजारावर परिणाम
उच्च व्याजदरांमुळे अमेरिकेतील गृहनिर्माण बाजार आधीपासूनच दबावाखाली आहे. २०२३ पासून घरांच्या विक्रीचा वेग साधारण ४ दशलक्ष घरांच्या वार्षिक पातळीवरच स्थिर आहे, जो ऐतिहासिक सरासरीपेक्षा कमी मानला जातो. महाग कर्जदरांमुळे अनेक संभाव्य खरेदीदार घर खरेदी करण्याचा निर्णय पुढे ढकलत आहेत.
पुढील काळातील अंदाज
अर्थतज्ज्ञांच्या मते, गृहकर्ज दरांचे भवितव्य तीन मुख्य घटकांवर अवलंबून असेल — महागाईचा दर, फेडरल रिझर्व्हची व्याजदर धोरणे आणि जागतिक भू-राजकीय परिस्थिती. जर पश्चिम आशियातील संघर्ष दीर्घकाळ चालू राहिला आणि तेलाच्या किंमती वाढत राहिल्या, तर महागाईचा दबाव वाढू शकतो आणि कर्जदर उच्च पातळीवर टिकू शकतात.
एकूणच, जागतिक राजकीय तणाव आणि आर्थिक अनिश्चिततेचा परिणाम अमेरिकेच्या गृहनिर्माण बाजारावरही होत असून गृहकर्ज दर पुन्हा ६ टक्क्यांच्या वर गेल्यामुळे घर खरेदी करणाऱ्यांसाठी परिस्थिती अधिक आव्हानात्मक बनली आहे.