भारत आणि रशिया यांच्यातील संरक्षण सहकार्याला नवसंजीवनी देण्याचे संकेत मिळत आहेत. रशियाची सरकारी निर्यात संस्था रोसोबोरोन एक्सपोर्ट यांनी भारतात अत्याधुनिक T-90MS मुख्य रणगाड्यांचे परवाना-आधारित उत्पादन करण्याचा प्रस्ताव दिला आहे. १५ फेब्रुवारी २००१ रोजी झालेल्या ऐतिहासिक T-90 कराराच्या २५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त हा प्रस्ताव समोर आला आहे.
रशियाच्या मते, भारतात आधीपासूनच T-90MS प्रकाराचे उत्पादन आणि असेंब्लीसाठी असलेल्या सुविधा उपलब्ध असल्याने उन्नत T-90MS चे उत्पादन तुलनेने जलद गतीने सुरू करता येऊ शकते. भारतात अनेक स्थानिक सुटे भाग आणि दारुगोळ्यांचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन होत असल्यामुळे पुरवठा साखळी अधिक बळकट होऊ शकते.
२००१ मध्ये भारताच्या संरक्षण मंत्रालय आणि रोसोबोरोन एक्सपोर्ट यांच्यात झालेल्या मूळ करारानुसार पूर्णतः तयार T-90 रणगाड्यांसह सेमी-नॉक्ड-डाउन आणि कम्प्लीटली-नॉक्ड-डाउन किट्सचीही पूर्तता करण्यात आली होती, ज्यामुळे भारतात स्थानिक असेंब्लीला सुरुवात करता आली. १९९९ मध्ये थार वाळवंटात तीन प्रोटोटाइप रणगाड्यांची २,००० किमीपेक्षा अधिक अंतरावर कठोर चाचणी घेण्यात आली होती. अत्यंत उष्ण तापमान आणि विविध भूप्रदेशात कामगिरी, तसेच मैदानातच इंजिन काढण्याचे प्रात्यक्षिक देण्यात आले होते. त्या काळात रशियाचा संरक्षण उद्योग आर्थिक अडचणीत होता आणि हा करार त्याच्यासाठी महत्त्वाचा ठरला.
२०१९ मध्ये ‘मेक इन इंडिया’ उपक्रमांतर्गत भारताने ४६४ T-90MS रणगाड्यांच्या परवाना उत्पादनासाठी २.८ अब्ज डॉलर्सच्या कराराला मंजुरी दिली होती. मात्र, सध्याच्या रशियन प्रस्तावानंतर कोणताही नवा औपचारिक करार जाहीर झालेला नाही. रोसोबोरोन एक्सपोर्टने अवाडी येथील हेवी व्हेईकल्स फॅक्टरी आणि आर्मर्ड व्हेईकल्स निगम लिमिटेड (AVNL) च्या युनिट्समध्ये अपग्रेडसाठी सहकार्याची तयारी दर्शवली आहे.
हे ही वाचा:
‘शर्टलेस काँग्रेसी’ असे म्हणत काँग्रेसने गांधीजींचा शेअर केला फोटो!
काँग्रेसचा शर्टलेस निषेध नेपाळच्या जनरल झेड चळवळीपासून प्रेरित!
पंतप्रधान कार्यालयात ‘ओरिजिन बायो’ला आमंत्रण
ट्रम्प यांचा सर्व देशांवर १०% नवा टॅरिफ लागू
T-90MS रणगाडा सध्याच्या T-90S ‘भीष्म’ प्रकाराच्या तुलनेत व्यापक सुधारणा प्रदान करतो. यात ‘कालिना’ फायर कंट्रोल सिस्टम, १२५ मिमी 2A46M-5 स्मूथबोर तोफ, १,१३० हॉर्सपॉवरचा V-92S2F इंजिन आणि ‘रिलिक्ट’ एक्सप्लोसिव रिअॅक्टिव आर्मर यांसारख्या आधुनिक क्षमता समाविष्ट आहेत. हा रणगाडा ताशी ७० किमी वेग देतो. प्रगत थर्मल इमेजिंग, हंटर-किलर क्षमता आणि ३६० अंश कॅमेरा प्रणालीमुळे त्याची मारक व संरक्षणात्मक क्षमता अधिक वाढते. भारतीय सेनेकडे T-90 ‘भीष्म’ मालिकेतील १,००० हून अधिक रणगाडे आहेत.