गोवा राज्याने आपल्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारशाच्या संरक्षणासाठी एक ठोस आणि महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. गावागावांत पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या परंपरा, लोककथा, सण-उत्सव, कला, हस्तकला आणि ज्येष्ठ नागरिकांचे अनुभव आता डिजिटल स्वरूपात जतन केले जाणार आहेत. या उपक्रमामुळे केवळ बोलून जपल्या गेलेल्या परंपरांना अधिकृत स्वरूप मिळणार असून त्या कायमस्वरूपी सुरक्षित राहणार आहेत.
मौखिक इतिहासाला मिळणार नवा श्वास
गोव्यातील अनेक परंपरा आजही कागदावर उतरलेल्या नाहीत. गावातील ज्येष्ठ नागरिक, लोककलावंत आणि कारागीर आपल्या अनुभवांमधून इतिहास सांगतात, पण तो कालांतराने हरवण्याची भीती असते. हीच दरी भरून काढण्यासाठी गोवा राज्य अभिलेखागार विभागाने ‘गोवा स्टेट ऑडिओ व्हिज्युअल आर्काइव्ह्स’ हा उपक्रम सुरू केला आहे. यामध्ये गावांतील लोकांशी थेट संवाद साधून त्यांचे अनुभव ध्वनी आणि दृश्य स्वरूपात नोंदवले जात आहेत.
हे ही वाचा:
AI कंटेंटवर सरकारची थेट कारवाई
बांगलादेशात निवडणुकीपूर्वी हिंदू व्यापाऱ्याची हत्या
हिमंता बिस्वा सरमा यांच्याकडून काँग्रेस नेत्यांवर ५०० कोटींचा मानहानीचा दावा
लोकसभा अध्यक्षांविरुद्ध अविश्वास प्रस्तावावर चुकीची तारीख
सरकारी पाठबळ, आधुनिक नियोजन
या प्रकल्पासाठी राज्य सरकारने २०२५–२६ च्या अर्थसंकल्पात विशेष तरतूद केली आहे. आधुनिक ऑडिओ-व्हिडिओ उपकरणांच्या मदतीने माहिती संकलित केली जाणार असून, तज्ज्ञांकडून तिचे सत्यापन केले जाणार आहे. संपूर्ण सामग्री डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध करून देण्याची योजना आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी, संशोधक आणि सामान्य नागरिकांना गोव्याचा इतिहास सहज पाहता आणि ऐकता येईल.
भारताच्या सर्वात जुन्या अभिलेखागाराची परंपरा
गोवा राज्य अभिलेखागार हे भारतातील सर्वात जुने अभिलेखागार मानले जाते. याची स्थापना फेब्रुवारी २५, १५९५ रोजी झाली होती. येथे पोर्तुगीज काळातील प्रशासकीय कागदपत्रे, चर्च आणि गावसमुदायांच्या नोंदी, स्वातंत्र्य चळवळीशी संबंधित दस्तऐवज जतन करण्यात आले आहेत. मराठी, पोर्तुगीज, संस्कृत, इंग्रजी अशा विविध भाषांतील हा ठेवा गोव्याच्या बहुसांस्कृतिक ओळखीचा पुरावा आहे.
घराघरांत दडलेला इतिहास बाहेर येणार
या मोहिमेअंतर्गत चर्च, संस्था, ग्रंथालये आणि खासगी घरांमध्ये जतन केलेली जुनी पत्रे, हस्तलिखिते आणि छायाचित्रे शोधून काढली जात आहेत. त्यांचे डिजिटायझेशन करून पुढील पिढ्यांसाठी सुरक्षित ठेवण्याचे काम सुरू आहे.
गोव्याचा हा उपक्रम केवळ भूतकाळ जपणारा नाही, तर भविष्यासाठी दिशा देणारा आहे. परंपरा, इतिहास आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांचा संगम साधत गोवा आपली सांस्कृतिक ओळख अधिक मजबूत करत आहे.