भारताच्या अंतरिक्ष क्षेत्रात सन २०२५ दरम्यान झपाट्याने विकास झाला. यामागे सरकारच्या धोरणांचा आणि सरकारी-खासगी कंपन्यांच्या भागीदारीचा मोठा वाटा असल्याची माहिती इंडियन स्पेस असोसिएशन (आयएसपीए) चे महासंचालक लेफ्टनंट जनरल (निवृत्त) ए. के. भट्ट यांनी दिली. भट्ट म्हणाले की २०२५ हे वर्ष भारतीय अंतरिक्ष क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरले. या वर्षी नव्या धोरणांची अंमलबजावणी झाली, ज्यामुळे उपग्रह निर्मिती, प्रक्षेपण, पृथ्वी निरीक्षण, अंतरिक्ष डेटा आणि उपग्रह संप्रेषण या क्षेत्रांत कामाला वेग मिळाला.
त्यांनी सांगितले की २०२५ मधील बहुतांश प्रगती खासगी कंपन्यांमुळे झाली. या काळात अनेक कंपन्यांना करार मिळाले, कारखाने उभारले गेले, उपग्रह प्रक्षेपित झाले आणि प्रक्षेपण वाहने अंतिम टप्प्यापर्यंत पोहोचली. अंतरिक्षाशी संबंधित सेवा सामान्य नागरिक, व्यापार आणि सुरक्षा क्षेत्रातही वाढल्या. सध्या भारताची अंतरिक्ष अर्थव्यवस्था सुमारे ९ अब्ज डॉलर इतकी आहे आणि पुढील १० वर्षांत ती ४४ अब्ज डॉलर पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. सन २०२५ मध्ये अंतरिक्ष क्षेत्रात सार्वजनिक व खासगी कंपन्यांची भागीदारी महत्त्वपूर्ण ठरली आहे. सध्या जागतिक अंतरिक्ष बाजारात भारताचा वाटा सुमारे २ टक्के आहे, जो २०३३ पर्यंत सुमारे ८ टक्के होऊ शकतो. यात खासगी कंपन्यांची मोठी भूमिका असेल.
हेही वाचा..
ममता बॅनर्जी यांच्या विचारांवर जिहादी घटकांचा ताबा
जनजातीय समाजाची अस्मिता व वारसा जतन करण्याची गरज
दिल्ली क्राइम ब्रँचची मोठी कामगिरी
एनसीसी प्रजासत्ताक दिन शिबिराची ‘सर्वधर्म पूजा’ने सुरुवात
भट्ट यांनी सांगितले की नवीन अंतरिक्ष धोरण २०२३, एफडीआय धोरण २०२४ मधील शिथिलता आणि भारतीय दूरसंचार अधिनियम २०२३ लागू झाल्यामुळे गुंतवणूकदारांचा विश्वास वाढला आणि दीर्घकालीन गुंतवणूक सुलभ झाली. एफडीआय नियमांतील शिथिलता आणि आयएन-स्पेसच्या सिंगल-विंडो मंजुरी प्रणालीमुळे भारतीय तसेच विदेशी कंपन्यांचा सहभाग वाढला आहे. त्यांनी सांगितले की २०२५ पर्यंत भारतात ३०० पेक्षा जास्त सक्रिय स्पेस स्टार्टअप्स कार्यरत आहेत, जे प्रक्षेपण वाहने, उपग्रह, पृथ्वी निरीक्षण, संप्रेषण, इंजिन, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि डेटा विश्लेषण अशा क्षेत्रांत काम करत आहेत.
२०२५ मध्ये भारतीय खासगी अंतरिक्ष कंपन्या केवळ प्रयोगांपुरत्या मर्यादित न राहता प्रत्यक्ष वापराच्या टप्प्यावर पोहोचल्या. स्कायरूट एअरोस्पेस आणि अग्निकुल कॉसमॉस यांनी त्यांच्या प्रक्षेपण प्रणालींवर लक्षणीय प्रगती केली. अलीकडेच पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी स्कायरूटच्या विक्रम-१ प्रक्षेपण वाहनाचे आणि इन्फिनिटी कॅम्पसचे उद्घाटन केले. पिक्सेल कंपनीने २०२५ मध्ये भारताचा पहिला खासगी उपग्रह समूह ‘फायरफ्लाय’ मालिकेतील ६ उपग्रह स्पेसएक्सच्या फाल्कन-९ रॉकेटद्वारे प्रक्षेपित केला, जो पृथ्वीचे उच्च रिझोल्यूशन छायाचित्रण करतो.
डिगंतरा कंपनीने आपला पहिला व्यावसायिक अंतरिक्ष निरीक्षण उपग्रह प्रक्षेपित केला. बेलाट्रिक्स एअरोस्पेस, थ्रस्टवर्क्स, ओमस्पेस, जोवियन आणि गॅलेक्सीआय यांसारख्या कंपन्यांनीही आपली तांत्रिक क्षमता दाखवून दिली. भट्ट म्हणाले की केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२५-२६ मध्ये सरकारने अंतरिक्ष आणि नव्या तंत्रज्ञानाला अधिक पाठबळ दिले आहे. यात राष्ट्रीय भू-स्थानिक मिशन, स्टार्टअप्ससाठी निधी, क्रेडिट गॅरंटी, अटल टिंकरिंग लॅब्सचा विस्तार आणि डीप-टेक फंड यांचा समावेश आहे. आर्थिक वर्ष २०२५ मध्ये भारतीय स्पेस स्टार्टअप्सनी सुमारे १५० मिलियन डॉलर उभारले असून आतापर्यंतची एकूण फंडिंग ६१७ मिलियन डॉलर पेक्षा अधिक झाली आहे याशिवाय आयएन-स्पेसचा १,००० कोटी रुपयांचा व्हेंचर कॅपिटल फंड आणि १ लाख कोटी रुपयांची संशोधन व नवोन्मेष योजना अंतरिक्ष आणि नव्या तंत्रज्ञानाला दीर्घकालीन आधार देईल. या वर्षी सुरू झालेला ५०० कोटी रुपयांचा टेक्नॉलॉजी अडॉप्शन फंडही स्टार्टअप्स आणि एमएसएमईंना नव्या अंतरिक्ष तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी मदत करणार आहे.