भारतातील तरुणांची आर्थिक विचारसरणी झपाट्याने बदलत आहे. पूर्वी बचत म्हणजे बँकेत पैसे ठेवणे किंवा सोन्यात गुंतवणूक करणे एवढाच पर्याय मानला जात होता. मात्र आता परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. आजची ‘जनरेशन झेड’ केवळ बचत करण्यापेक्षा संपत्ती निर्माण करण्यावर भर देत असून, त्यासाठी शेअर बाजार आणि म्युच्युअल फंड या दोन्ही माध्यमांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करत आहे. मोबाईलवर उपलब्ध असलेले गुंतवणूक अॅप्स, वाढलेली आर्थिक साक्षरता आणि डिजिटल व्यवहारांची सहजता यामुळे लाखो तरुणांनी गुंतवणुकीच्या जगात आत्मविश्वासाने पाऊल टाकले आहे.
राष्ट्रीय शेअर बाजाराच्या आकडेवारीनुसार, आर्थिक वर्ष २०२५ मध्ये बाजारात सहभागी झालेल्या नव्या गुंतवणूकदारांपैकी तब्बल ४० टक्के गुंतवणूकदार ‘जनरेशन झेड’मधील होते. आर्थिक वर्ष २०२० मध्ये हा आकडा केवळ २५ टक्के होता. म्हणजेच अवघ्या पाच वर्षांत तरुण गुंतवणूकदारांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. यावरून नव्या पिढीचा आर्थिक नियोजनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन किती वेगाने बदलत आहे, हे स्पष्ट होते.
हे ही वाचा:
तेहलकाचे संपादक तरुण तेजपाल १० वर्षे खडी फोडायला जाणार
जनरेशन-झेडसाठी फडणवीस सरकारच्या ९ महत्त्वाच्या घोषणा
गाण्यांच्या आवाजावरून वाद; विक्रोळीत कुटुंबावर चाकूहल्ला
पश्चिम बंगालमध्ये १,२७९ मशिदींवरून भोंगे हटवले
अनेक तरुण थेट शेअर बाजारात गुंतवणूक करून अधिक परतावा मिळवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. योग्य कंपनीची निवड, बाजारातील ट्रेंडचा अभ्यास आणि योग्य वेळी खरेदी-विक्री केल्यास शेअर बाजारातून आकर्षक नफा मिळू शकतो. मात्र त्यासाठी सातत्याने अभ्यास, संयम आणि जोखीम स्वीकारण्याची तयारी आवश्यक असते. बाजारातील चढ-उतारांचा चुकीचा अंदाज किंवा चुकीच्या शेअरमध्ये केलेली गुंतवणूक मोठ्या तोट्याचे कारणही ठरू शकते.
याच कारणामुळे मोठ्या संख्येने तरुणांचा कल म्युच्युअल फंडांकडे, विशेषतः पद्धतशीर गुंतवणूक योजना (एसआयपी) कडे वाढताना दिसत आहे. दर महिन्याला ठरावीक रक्कम गुंतवल्याने आर्थिक शिस्त निर्माण होते, चक्रवाढीचा लाभ मिळतो आणि दीर्घकालीन कालावधीत चांगली संपत्ती उभी राहू शकते. शिवाय अनुभवी फंड व्यवस्थापक गुंतवणुकीचे व्यवस्थापन करत असल्याने जोखीम तुलनेने कमी राहते आणि गुंतवणूकदाराला दररोज बाजारावर लक्ष ठेवण्याची गरज भासत नाही.
आजची ‘जनरेशन झेड’ केवळ एका पर्यायावर अवलंबून राहत नाही. अनेक तरुण थेट शेअर बाजारासोबतच म्युच्युअल फंड, निर्देशांक निधी आणि इतर गुंतवणूक पर्यायांमध्येही पैसे गुंतवत आहेत. त्यामुळे त्यांचा गुंतवणूक पोर्टफोलिओ अधिक संतुलित आणि सुरक्षित होत आहे.
आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, जास्त परतावा कोण देतो, याचे उत्तर प्रत्येक गुंतवणूकदाराच्या अनुभव, उद्दिष्टे आणि जोखीम स्वीकारण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असते. बाजाराची चांगली माहिती आणि योग्य निर्णय घेण्याची क्षमता असेल तर थेट शेअर बाजारातून अधिक नफा मिळू शकतो. मात्र नव्याने गुंतवणूक सुरू करणाऱ्या किंवा दीर्घकालीन आर्थिक स्थैर्य शोधणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी म्युच्युअल फंडातील एसआयपी हा अधिक सुरक्षित, शिस्तबद्ध आणि विश्वासार्ह पर्याय मानला जातो. त्यामुळे भारतातील ‘जनरेशन झेड’ ही केवळ कमाई करणारी नव्हे, तर सुज्ञपणे गुंतवणूक करून भविष्यातील आर्थिक स्वातंत्र्याची पायाभरणी करणारी पिढी म्हणून वेगाने पुढे येत आहे.