जागतिक आर्थिक अस्थिरतेच्या पार्श्वभूमीवर अनेक देशांच्या केंद्रीय बँका मोठ्या प्रमाणावर सोन्याची खरेदी करत आहेत. विशेषतः पोलंड, उझबेकिस्तान, चीन यांसारख्या देशांनी अलीकडच्या काळात सोन्याचा साठा वाढवण्यावर भर दिला आहे. यामागे काही महत्त्वाचे आर्थिक आणि भू-राजकीय कारणे आहेत. प्रथम, जागतिक अस्थिरता आणि युद्धसदृश परिस्थिती हे एक मोठे कारण आहे. सध्या जगभरात वाढलेल्या तणावामुळे केंद्रीय बँका सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळत आहेत. सोन्याला पारंपरिक “सेफ हेवन” मानले जाते, त्यामुळे संकटाच्या काळात त्याची मागणी वाढते. एका सर्वेक्षणानुसार, सुमारे ७०% केंद्रीय बँकांना भू-राजकीय धोके सर्वात मोठी चिंता वाटत आहेत.
हे ही वाचा:
‘धुरंधर २’ची तिसऱ्या आठवड्यात ११०.६० कोटी रुपयांची कमाई
२०२५-२६ मध्ये भारतात मर्सिडीज-बेंझच्या १९,३६३ गाड्यांची विक्री
खरबूजच नाही तर खरबूजाच्या बियाही आहेत सुपरफूड! फायदे घ्या जाणून
मातीच्या घरातून ऑलिम्पिकपर्यंतचा प्रवास… लिलिमा मिंजची प्रेरणादायी कहाणी!
दुसरे म्हणजे, डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्याची रणनीती. अनेक देश अमेरिकन डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी सोन्याचा साठा वाढवत आहेत. कारण डॉलरवर आधारित मालमत्तांवर निर्बंध लागू होण्याचा धोका असतो, तर सोने हे कोणत्याही देशावर अवलंबून नसलेले सुरक्षित साधन आहे. तिसरे कारण म्हणजे कमी झालेल्या किमतीत खरेदीची संधी. अलीकडे सोन्याच्या किमतीत काही प्रमाणात घसरण झाली होती, ज्याचा फायदा घेत केंद्रीय बँकांनी मोठ्या प्रमाणावर खरेदी केली. उदाहरणार्थ, मार्च २०२६ मध्ये पोलंड, उझबेकिस्तान आणि चीन यांनी मोठ्या प्रमाणात सोन्याची खरेदी केली.
चौथे म्हणजे परकीय चलन साठ्याचे विविधीकरण (Diversification). केंद्रीय बँका फक्त डॉलर किंवा युरोवर अवलंबून राहण्याऐवजी विविध मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करतात. सोनं हे दीर्घकालीन स्थिर मूल्य राखणारे साधन असल्याने ते साठ्यात महत्त्वाचे स्थान मिळवत आहे. पाचवे कारण म्हणजे महागाई आणि आर्थिक जोखमीपासून संरक्षण. वाढती महागाई, व्याजदरातील चढ-उतार आणि आर्थिक अनिश्चितता यामुळे सोने सुरक्षित पर्याय मानले जाते. त्यामुळे अनेक देश त्यांच्या अर्थव्यवस्थेला स्थिर ठेवण्यासाठी सोन्याचा साठा वाढवत आहेत.
याशिवाय, पोलंडने फेब्रुवारी २०२६ मध्ये सुमारे २० टन सोने खरेदी केले, तर उझबेकिस्तानने सलग अनेक महिन्यांपासून खरेदी सुरू ठेवली आहे. एकूणच, जागतिक अस्थिरता, डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्याची गरज, स्वस्त दरात खरेदीची संधी आणि आर्थिक सुरक्षितता या कारणांमुळे केंद्रीय बँका मोठ्या प्रमाणावर सोन्याचा साठा वाढवत आहेत. भविष्यातही हा ट्रेंड कायम राहण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.