पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी रविवारी देशवासियांना सोने खरेदी, परदेश प्रवास, सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर यासंबंधी आवाहन केले. यानंतर देशभरात चर्चेचा विषय ठरलेल्या या मुद्द्यांमुळे बाजारात सोन्याशी संबंधित शेअर्स १२ टक्क्यांनी घसरले. पश्चिम आशियातील सध्याच्या तणावामुळे निर्माण झालेल्या ऊर्जा संकटाच्या पार्श्वभूमीवर, पंतप्रधान मोदींनी नागरिकांना किमान एक वर्ष सोनं खरेदी न करण्याचे, परदेश प्रवास पुढे ढकलण्याचे आणि शक्य असेल तेव्हा घरून काम करण्याचे आवाहन केले. पंतप्रधान मोदींनी सोनं खरेदी न करण्याचे आवाहन का केले, हा सध्या सर्वाधिक चर्चेचा विषय आहे.
सोने न खरेदी करणे हे देशाच्या परकीय चलन साठ्याशी आणि राखीव निधीशी थेट संबंधित आहे. चला यामागील गणित समजून घेऊया. ट्रेडिंग इकॉनॉमिक्सच्या आकडेवारीनुसार, भारताचा परकीय चलन साठा अंदाजे ६९०.६९ अब्ज डॉलर्स आहे. आरबीआयच्या आकडेवारीनुसार, फेब्रुवारीमध्ये परकीय चलन साठा सुमारे ७२८ अब्ज डॉलर्सच्या उच्चांकी पातळीवर पोहोचला होता, परंतु जागतिक अनिश्चिततेमुळे एप्रिलमध्ये तो सुमारे ६९१ अब्ज डॉलर्सपर्यंत झपाट्याने घसरला.
दुसरीकडे, आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने (IMF) असा अंदाज वर्तवला आहे की, २०२६ पर्यंत भारताची चालू खात्यातील तूट (CAD) ८४.५ अब्ज डॉलर्सपर्यंत वाढू शकते, जी जीडीपीच्या अंदाजे २% आहे. या वाढत्या चालू खात्यातील तुटीचा अर्थ असा आहे की, देशात येणाऱ्या डॉलर्सपेक्षा देशाबाहेर जाणारे डॉलर्स कमी आहेत.
देशाच्या वाढत्या चालू खात्यातील तुटीमागे (CAD) सोने हे एक प्रमुख कारण आहे. २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात भारताने अंदाजे ७२ अब्ज डॉलर्स किमतीचे सोने आयात केले, जे मागील वर्षाच्या तुलनेत २४% वाढ आहे. भारत हा जगातील सोन्याचा दुसरा सर्वात मोठा खरेदीदार देश आहे. यापैकी बहुतेक सोने आयात केले जाते आणि त्याच्या प्रत्येक औंसाचे पैसे डॉलर्समध्ये दिले जातात.
आर्थिक वर्ष २०२६ मधील एकूण आयात खर्च: ७७५ अब्ज डॉलर्स
- कच्च्या तेलाची आयात: $१३४.७ अब्ज
- सोन्याची आयात: ७२ अब्ज डॉलर
- खाद्य तेल: १९.५ अब्ज डॉलर्स
- खते: १४.५ अब्ज डॉलर्स
- परकीय चलन साठा: ~६९१ अब्ज डॉलर्स (एप्रिल २०२६)
आकडेवारीनुसार, भारताच्या एकूण आयातीमध्ये एकट्या सोन्याचा वाटा अंदाजे १० टक्के आहे. दरम्यान, इराणसोबत सुरू असलेल्या युद्धामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल १०५ ते १२० डॉलरच्या दरम्यान चढ-उतार करत आहेत. भारत आपल्या तेलाच्या गरजेपैकी ८८ टक्के आयात करत असल्याने, देशाच्या परकीय चलन साठ्यावर आधीच मोठा दबाव आहे.
सोने न खरेदी केल्याने देशाची किती बचत होईल?
जर देशवासियांनी पंतप्रधानांचे आवाहन स्वीकारले आणि सोन्याची मागणी कमी झाली, तर त्याचा भारताच्या तिजोरीवर थेट परिणाम होईल.
- २०- २५ अब्ज डॉलर्सची बचत: जर सोन्याची आयात केवळ ३०-४० टक्क्यांनी कमी झाली, तर देश सुमारे २५ अब्ज डॉलर्सची बचत करू शकतो.
- ३६ अब्ज डॉलर्सची बचत: सोन्याच्या आयातीवरील कर ५० टक्क्यांनी कमी केल्यास ३६ अब्ज डॉलर्सची बचत होईल.
- ७२ अब्ज डॉलर्सची बचत: आणि जर देशाने वर्षभर सोने खरेदी करणे टाळले, तर तब्बल ७२ अब्ज डॉलर्सची बचत होऊ शकते. ही रक्कम रुपयांमध्ये ६.८४ लाख कोटी रुपयांच्या बरोबर आहे.
हे ही वाचा:
भारत-बांगलादेश सीमेवरील कुंपणासाठी बीएसएफला ४५ दिवसांत देणार जमीन
NEET 2026 पेपर लीक? ‘अपेक्षित प्रश्नसंच’मधील १४० प्रश्न मूळ परीक्षेशी जुळले
मालदा हिंसाचार प्रकरणी तृणमूलच्या दोन नेत्यांना अटक
तृणमूलचा प्रवक्ताच म्हणतोय, कार्यकर्त्यांनी हिंदू महिलांवर अत्याचार केले!
जर असे झाले, तर चालू खात्यातील तुटीमध्ये (CAD) लक्षणीय सुधारणा दिसून येईल. या बचतीमुळे भारताच्या अंदाजित चालू खात्यातील तुटीच्या (CAD) जवळपास निम्मी तूट भरून निघू शकते, जी २०२६ मध्ये ८४.५ अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, सोन्यावर वाचवलेले हे डॉलर्स कच्चे तेल, वायू आणि ऊर्जेशी संबंधित इतर गरजांसाठी वापरले जाऊ शकतात.