मध्यपूर्वेत वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर इराण पुन्हा एकदा जागतिक ऊर्जा बाजाराच्या केंद्रस्थानी आला आहे. इराणकडे तब्बल २०९ अब्ज बॅरल सिद्ध तेलसाठा आहे. हा साठा जगातील एकूण तेलसाठ्याच्या सुमारे १२ टक्के इतका मानला जातो. त्यामुळे युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाली की जागतिक बाजारात तणाव निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. या संघर्षामुळे ७२ डॉलरच्या आसपास असलेले तेलाचे दर हे १०० डॉलरच्या पुढे जाण्याची शक्यता आहे.
इराण सध्या दररोज अंदाजे ३.३ ते ३.५ दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल उत्पादन करतो. त्यापैकी सुमारे १.३ ते १.५ दशलक्ष बॅरल तेल निर्यात केले जाते. या निर्यातीतील मोठा हिस्सा चीन या देशाकडे जातो. अमेरिकेच्या निर्बंधांनंतरही इराणने आपली निर्यात काही प्रमाणात टिकवून ठेवली आहे. मात्र संघर्ष वाढल्यास उत्पादन आणि निर्यात दोन्हीवर परिणाम होऊ शकतो.
हे ही वाचा:
केरळ स्टोरी २ ने केली शनिवारी भरगच्च कमाई
इराणने होर्मुज सामुद्रधुनी रोखली
श्रीलंका हरला; तरी पाकडे चालले घरला!
अफगाणिस्तानातील इस्त्रायली फूटप्रिंट्सचे पाकिस्तानला भय
या संपूर्ण परिस्थितीत सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे Strait of Hormuz हा समुद्री मार्ग. जगातील जवळपास २० दशलक्ष बॅरल तेल दररोज या मार्गातून वाहतूक केले जाते. म्हणजेच जागतिक तेल पुरवठ्याचा जवळपास २० टक्के भाग या अरुंद सामुद्रधुनीवर अवलंबून आहे. येथे अडथळा निर्माण झाल्यास जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत होऊ शकते आणि किमती झपाट्याने वाढू शकतात.
संघर्षाच्या बातम्या समोर आल्यानंतर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये चढ-उतार दिसू लागले आहेत. विश्लेषकांच्या मते, जर परिस्थिती आणखी बिघडली तर तेलाचे दर प्रति बॅरल १०० डॉलर किंवा त्याहून अधिक जाऊ शकतात. जहाज विमा खर्च वाढणे, वाहतूक विलंब आणि सुरक्षिततेची जोखीम यामुळेही किंमतींवर दबाव येतो.
यामुळे केवळ तेल बाजारच नाही तर जागतिक अर्थव्यवस्थेवरही परिणाम होऊ शकतो. तेल दर वाढले तर महागाई वाढण्याची शक्यता असते. इंधन, वाहतूक, उत्पादन खर्च यावर परिणाम होतो आणि त्याचा फटका सर्वसामान्य ग्राहकांनाही बसतो.
दरम्यान, तेल उत्पादक देशांचा गट OPEC परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहे. गरज पडल्यास उत्पादन वाढवून बाजार स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. मात्र संघर्ष दीर्घकाळ चालल्यास बाजारातील अनिश्चितता कायम राहू शकते.
एकूणच, इराणचे प्रचंड तेलसाठे आणि सामरिक स्थान यामुळे मध्यपूर्वेतील कोणतीही अस्थिरता थेट जागतिक बाजारावर परिणाम करते. सध्या गुंतवणूकदार, ऊर्जा कंपन्या आणि सरकारे परिस्थितीवर बारकाईने नजर ठेवून आहेत. पुढील काही दिवसांत घडामोडींवर तेल बाजाराची दिशा अवलंबून असेल.