पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या वाढत्या संघर्षामुळे जागतिक तेलबाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे. इराण, इस्रायल आणि अमेरिकेमधील तणाव तीव्र झाल्याने कच्च्या तेलाच्या किमतींनी झपाट्याने वाढ घेतली आहे. ब्रेंट क्रूडचा दर प्रति बॅरल ११२ डॉलरपर्यंत पोहोचला असून, हा गेल्या काही महिन्यांतील उच्चांक मानला जात आहे. या वाढीमागचे प्रमुख कारण म्हणजे पश्चिम आशियातील ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर झालेल्या हल्ल्यांची मालिका. इराणमधील तेल आणि गॅस प्रकल्पांवर लक्ष्य साधण्यात आले असून, त्यामुळे जागतिक पुरवठ्यावर परिणाम होण्याची भीती निर्माण झाली आहे. त्याचवेळी इराणने गल्फ देशांतील ऊर्जा प्रकल्पांवर प्रत्युत्तर देण्याची चेतावणी दिली आहे. यामुळे संपूर्ण प्रदेशात तणावाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
हे ही वाचा:
एचडीएफसी बँकेचे अध्यक्ष अतनू चक्रवर्ती यांचा नैतिक कारणांमुळे राजीनामा
भारताचा सेमीकंडक्टर बाजार २०३५ पर्यंत ३०० अब्ज डॉलरचा टप्पा गाठणार
गुरुत्वाकर्षणाला आव्हान देणारी लेहमधील ‘मॅग्नेटिक हिल’!
मेट्रो बोगद्याजवळ बोअरवेल खणली, गुन्हा दाखल
तेलाच्या किमतींमध्ये एका दिवसातच ४ ते ५ टक्क्यांनी वाढ झाली असून, नैसर्गिक वायूच्या किमतींमध्येही मोठी उसळी पाहायला मिळाली आहे. ऊर्जा बाजारातील ही वाढती अस्थिरता गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे. जागतिक स्तरावर ऊर्जा पुरवठा खंडित होण्याची भीती अधिक गडद झाली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, होर्मुझ सामुद्रधुनी हा या संकटाचा सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे. जगातील सुमारे २० टक्के तेल वाहतूक या मार्गातून होते. जर या सामुद्रधुनीत अडथळे निर्माण झाले, तर जागतिक पुरवठा साखळीवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे तेलाच्या किमती आणखी वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
याशिवाय, कतारमधील महत्त्वाच्या एलएनजी केंद्रांवर हल्ल्यांच्या घटनांनी नैसर्गिक वायू पुरवठ्यावरही धोका निर्माण झाला आहे. यामुळे ऊर्जा संकट अधिक तीव्र होण्याची शक्यता आहे. जागतिक बाजारपेठेत तेल आणि वायू दोन्हींच्या किमती वाढल्याने अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थांवर ताण वाढू लागला आहे. तेलाच्या वाढत्या किमतींचा थेट परिणाम महागाईवर होत असून, अनेक देशांमध्ये इंधन दर वाढण्याची शक्यता आहे. शेअर बाजारांमध्येही अस्थिरता दिसून येत आहे. भारतासारख्या आयात-आधारित देशांसाठी ही परिस्थिती अधिक चिंताजनक ठरू शकते, कारण वाढत्या तेलदरामुळे चलनवाढ आणि आर्थिक ताण वाढू शकतो.
विशेष म्हणजे, पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे आधीच ताणलेल्या जागतिक पुरवठा साखळीवर आणखी दबाव निर्माण झाला आहे. सौदी अरेबिया आणि इतर गल्फ देशांमधील उत्पादनावरही परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे तेलबाजारात दीर्घकालीन अस्थिरता राहण्याची भीती आहे. विश्लेषकांच्या मते, जर हा संघर्ष आणखी तीव्र झाला, तर कच्च्या तेलाचे दर १२० ते १५० डॉलरपर्यंत जाऊ शकतात. काही तज्ज्ञ तर २०० डॉलरपर्यंत वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त करत आहेत. एकूणच, पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावामुळे जागतिक ऊर्जा सुरक्षेला गंभीर आव्हान निर्माण झाले आहे. पुढील काही आठवड्यांत परिस्थिती कशी बदलते यावर तेलाच्या किमतींचा आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेचा मोठा परिणाम अवलंबून राहणार आहे.