रशियाने तब्बल २५ वर्षांनंतर पहिल्यांदाच आपल्या सेंट्रल बँकेच्या साठ्यातील प्रत्यक्ष सोन्याच्या विटांची (गोल्ड बार) विक्री सुरू केली आहे. देशातील वाढता आर्थिक तुटवडा भरून काढण्यासाठी आणि युद्धखर्च भागवण्यासाठी हा महत्त्वाचा निर्णय घेण्यात आला आहे. रशियावर सुरू असलेल्या युद्धामुळे आणि पाश्चिमात्य देशांच्या निर्बंधांमुळे (सॅन्क्शन्स) अर्थव्यवस्थेवर मोठा ताण निर्माण झाला आहे. त्यामुळे सरकारला पर्यायी आर्थिक स्रोत शोधावे लागत आहेत. याच पार्श्वभूमीवर रशियाने आपल्या सोने साठ्याचा वापर करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
हे ही वाचा:
बनावट विधानसभा पास बनवणाऱ्या पाच जणांना ठोकल्या बेड्या
व्यावसायिक एलपीजी पुरवठ्यात मोठी वाढ; उद्योग क्षेत्राला दिलासा
रुपयाचा ऐतिहासिक घसरणीचा धक्का! डॉलरसमोर ९४ पार
अमेरिकन चलनावर डोनाल्ड ट्रम्प यांची सही
माहितीनुसार, २०२२ ते २०२५ या काळात रशियाने परकीय चलन आणि सोने विक्रीतून सुमारे १५ ट्रिलियन रूबल्स उभारले. त्यानंतर २०२६ च्या सुरुवातीच्या दोन महिन्यांतच सुमारे ३.५ ट्रिलियन रूबल्सची अतिरिक्त विक्री करण्यात आली आहे.
विशेष म्हणजे, जानेवारी २०२६ मध्ये सुमारे ३ लाख औंस आणि फेब्रुवारीमध्ये २ लाख औंस सोने विकले गेले. या विक्रीमुळे रशियाचा एकूण सोने साठा सुमारे ७४.३ दशलक्ष औंसपर्यंत खाली आला असून, हा चार वर्षांतील सर्वात कमी स्तर आहे.
याआधी रशियामध्ये सोने व्यवहार प्रामुख्याने ‘कागदोपत्री’ होत असत, म्हणजेच वित्त मंत्रालय आणि सेंट्रल बँकेदरम्यान मालकी बदलत असे, पण प्रत्यक्ष सोने बाजारात विकले जात नव्हते. मात्र आता प्रत्यक्ष गोल्ड बार बाजारात विकले जात आहेत, ही मोठी धोरणात्मक बदलाची नोंद आहे.
रशियाचा बजेट तुटवडा झपाट्याने वाढत आहे. २०२५ मध्ये हा तुटवडा GDP च्या सुमारे २.६% पर्यंत गेला, तर काही अंदाजानुसार तो ३% पेक्षा जास्त असल्याचे सांगितले जाते. युद्धखर्च, कमी झालेली तेल-गॅस उत्पन्न आणि निर्बंधांमुळे घटलेले महसूल हे यामागील प्रमुख कारणे आहेत.
रशियाकडे सध्या २००० टनांपेक्षा जास्त सोने साठा असून, तो जगातील पाचव्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा साठा आहे. अनेक वर्षे रशियाने डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात सोने खरेदी केले होते. पण आता त्याच साठ्याची विक्री करण्याची वेळ आली आहे, हे परिस्थितीचे गांभीर्य दर्शवते.
तज्ञांच्या मते, हा निर्णय अल्पकालीन आर्थिक दिलासा देऊ शकतो, पण दीर्घकालीन दृष्टीने रशियाच्या आर्थिक स्थैर्यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण करू शकतो. कारण सोने हा देशाच्या सुरक्षित आर्थिक साठ्याचा (safe reserve) महत्त्वाचा भाग मानला जातो.
एकूणच, युद्धामुळे वाढलेला खर्च आणि कमी होत चाललेले उत्पन्न यामुळे रशियाला आपल्या मौल्यवान सोने साठ्यालाही हात घालावा लागला आहे, हे या घडामोडीतून स्पष्ट होत आहे.