अमेरिकेतील शिक्षण आणि स्थलांतर धोरणांमध्ये गेल्या काही वर्षांत झालेले बदल भारतीय विद्यार्थ्यांच्या निर्णयांवर मोठा परिणाम करत आहेत. व्हिसा नियमांतील कडकपणा, शिक्षण शुल्कात झालेली वाढ आणि पोस्ट-स्टडी वर्क व्हिसाबाबतची अनिश्चितता यामुळे आता भारतीय विद्यार्थी मोठ्या प्रमाणावर युरोपियन युनियन (EU) देशांकडे वळत असल्याचे स्पष्ट होत आहे. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, गेल्या ५ वर्षांत युरोपमध्ये जाणाऱ्या भारतीय विद्यार्थ्यांची संख्या लक्षणीयरीत्या वाढली आहे.
अमेरिकेत शिक्षण घेणाऱ्या भारतीय विद्यार्थ्यांची संख्या २०२३ मध्ये सुमारे २ लाख ६९ हजार इतकी होती. मात्र, याच कालावधीत नव्या व्हिसा मंजुरीचे प्रमाण घटले असून, स्टुडंट व्हिसा अर्ज नाकारण्याचे प्रमाण २०२० मधील १८ टक्क्यांवरून २०२४ मध्ये २७ टक्क्यांपर्यंत वाढल्याचे विविध अहवालांत नमूद करण्यात आले आहे. याशिवाय, अमेरिकेतील खासगी विद्यापीठांचे वार्षिक शिक्षण शुल्क सरासरी ३० हजार ते ६० हजार अमेरिकी डॉलर (म्हणजे सुमारे २५ लाख ते ५० लाख रुपये) इतके झाले आहे. यामुळे मध्यमवर्गीय भारतीय कुटुंबांवर मोठा आर्थिक ताण येत आहे.
हे ही वाचा:
“आसिम मुनीर आणि मी जगभर पैसे मागण्यासाठी जातो, तेव्हा लाज वाटते”
पूर्व कांगोतील कोल्टन खाण कोसळली
पुढील पाच वर्षे जागतिक बँकेकडून भारताला मिळणार ८-१० अब्ज डॉलर
अर्थसंकल्प विशेष: महागाईच्या मूल्यांकनाचा चेहरा मोहरा बदलणार
याच्या तुलनेत युरोपमधील चित्र वेगळे आहे. जर्मनीमध्ये २०२४ मध्ये सुमारे ४३ हजार भारतीय विद्यार्थी शिक्षण घेत असल्याची नोंद आहे, जी संख्या २०१९ च्या तुलनेत जवळपास दुप्पट आहे. फ्रान्समध्ये भारतीय विद्यार्थ्यांची संख्या १० हजारांच्या पुढे, तर नेदरलँड्स आणि आयर्लंडमध्ये प्रत्येकी २० हजारांहून अधिक भारतीय विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत. विशेष म्हणजे, जर्मनी आणि काही इतर युरोपीय देशांमध्ये सार्वजनिक विद्यापीठांमध्ये शिक्षण शुल्क शून्य ते २ हजार युरो (सुमारे १ लाख ८० हजार रुपये) इतके आहे.
पोस्ट-स्टडी वर्क व्हिसाबाबतही युरोप अधिक अनुकूल ठरत आहे. जर्मनीमध्ये शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना १८ महिन्यांचा, तर फ्रान्समध्ये १२ ते २४ महिन्यांचा नोकरी शोधण्याचा कालावधी दिला जातो. आयर्लंडमध्ये हा कालावधी २ वर्षांपर्यंत आहे. यामुळे शिक्षणानंतर नोकरी आणि स्थायिक होण्याच्या संधी वाढतात.
एकूणच, उपलब्ध आकडेवारी पाहता, अमेरिकेतील अडचणींमुळे भारतीय विद्यार्थ्यांना नवे धडे मिळत असून, परवडणारा खर्च, स्पष्ट धोरणे आणि सुरक्षित करिअरच्या संधी यांमुळे युरोप हा भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी वेगाने पसंतीचा शिक्षण-पर्याय बनत आहे.