उच्च रक्तदाब किंवा हायपरटेन्शन म्हणजे फक्त वाढलेला रक्तदाब नव्हे, तर तो शरीर आणि मनातील असंतुलनाचे द्योतकही आहे. आयुर्वेदाच्या मतानुसार, ही एखादी आजारपणाची स्थिती नसून शरीरातील आंतरिक बिघाडाची निशाणी आहे. पित्त आणि वात यांचे संतुलन बिघडल्यास रक्तदाब वाढू शकतो। यावर फक्त औषधं घेऊन नियंत्रण मिळत नाही, तर योग्य आहार, दिनचर्या आणि जीवनशैलीच्या सवयींनीही तो नियंत्रित करता येतो.
आयुर्वेद सांगतो की कोणत्याही आजारात औषधाइतकीच योग्य दिनचर्या आणि सकारात्मक मानसिकता महत्त्वाची असते. सर्वप्रथम आहाराकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. जास्त मीठ, तेलकट किंवा प्रोसेस्ड अन्नपदार्थ रक्तदाब वाढवतात। त्याऐवजी हंगामी भाज्या, फळं, ओट्स, मूग, तीळ, आलं, लसूण यांचा आहारात समावेश करावा। हिरव्या पालेभाज्या आणि फळं रक्तदाब संतुलित ठेवण्यास मदत करतात। गूळ, मध आणि नारळ यांसारख्या नैसर्गिक पदार्थांचाही फायदा होतो.
हेही वाचा..
नऊ महिन्यांत चीनच्या जीडीपीत वार्षिक ५.२ टक्क्यांची वाढ
पुण्याच्या शनिवारवाड्यात महिलांकडून नमाज अदा, भाजपाकडून जागेचे ‘शुद्धीकरण’
पंतप्रधान मोदी यांनी सैनिकांसोबत दीपावली साजरी केली, हा गौरवपूर्ण क्षण
‘आयएनएस विक्रांत’वर नौदल जवानांसोबत मोदींची दिवाळी
योग आणि प्राणायाम रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्यासाठी अत्यंत प्रभावी आहेत. रोज थोडा वेळ ध्यानधारणा करा, भ्रामरी प्राणायाम किंवा शवासन करा. यामुळे ताण कमी होतो आणि रक्तदाब नैसर्गिकरित्या नियंत्रणात राहतो. ताण वाढल्यास रक्तदाब अचानक वाढू शकतो, त्यामुळे मन शांत ठेवणे आवश्यक आहे. तसेच पुरेशी झोप घ्या, वेळेवर अन्न घ्या आणि हलका व्यायाम करा — जसे चालणे, सायकल चालवणे किंवा पोहणे. हे छोटे छोटे उपायसुद्धा रक्तदाब नैसर्गिकरीत्या कमी करण्यात मदत करतात.
आयुर्वेद उच्च रक्तदाबाचा उपचार केवळ औषधांनी करत नाही, तर संपूर्ण जीवनशैलीच्या संतुलनावर भर देतो. योग्य आहार, योग, प्राणायाम, मानसिक शांती आणि नियमित व्यायाम यांच्या संगमातून केवळ रक्तदाब नियंत्रणात राहत नाही, तर हृदयाचे आरोग्य सुधारते, उर्जा वाढते आणि दीर्घायुष्याचा मार्गही खुला होतो. जर आपण शरीर आणि मनाचे संतुलन ओळखून जीवनशैली अवलंबली, तर उच्च रक्तदाब नैसर्गिक आणि कायमस्वरूपी नियंत्रित ठेवता येऊ शकतो.