दूध हे पौष्टिक आहार मानले जाते. मात्र चुकीचे अन्नसंयोजन केवळ चवीचा नाश करत नाही, तर आरोग्यासाठीही घातक ठरू शकते. दूधासोबत आंबट फळांचे सेवन हे आरोग्याचे शत्रू मानले जाते. भारत सरकारच्या आयुष मंत्रालयाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, आयुर्वेदात अन्नाच्या योग्य संयोजनाला विशेष महत्त्व दिले जाते. आयुर्वेदनुसार काही अन्नपदार्थ एकत्र खाल्ल्यास पचनक्रिया बिघडू शकते. अशा चुकीच्या संयोजनांपैकी एक म्हणजे दूध आणि आंबट फळे.
दुधाचे स्वरूप शीतल म्हणजे थंड असते, तर आंबट फळे जसे की संत्रे, लिंबू, मोसंबी, अननस किंवा पेरू ही आम्लयुक्त असतात. हे दोन्ही एकत्र घेतल्यास शरीरात असंतुलन निर्माण होते आणि त्यामुळे विविध आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. दूध प्रथिने, कॅल्शियम आणि स्निग्ध पदार्थांनी समृद्ध असते. ते शरीराला थंडावा देते आणि पचनाच्या दृष्टीने जड मानले जाते. दुसरीकडे, आंबट फळांमध्ये व्हिटॅमिन C मुबलक प्रमाणात असते, पण त्यात आम्लाचे प्रमाण जास्त असते. जेव्हा दूध आणि आंबट फळे एकत्र पोटात जातात, तेव्हा दुधातील प्रथिन (केसीन) आम्लाशी प्रतिक्रिया करते, त्यामुळे दूध फाटते किंवा घट्ट होते. आयुर्वेदात याला विरुद्ध आहार असे म्हणतात.
हेही वाचा..
डॉक्टरांच्या अटकेनंतर अल- फलाह विद्यापीठाने सोडले मौन; काय दिले स्पष्टीकरण?
दिल्लीत येताच मोदींकडून स्फोटातील जखमींची विचारपूस
भारतात भूतानकडून वीज निर्यातीचा मार्ग मोकळा!
सेनेने दाखवली तत्परतेची अद्भुत झलक
यामुळे पचनाग्नी दुर्बल होतो. मुख्य नुकसान पचनसंस्थेलाच होते. पोटात गॅस तयार होतो, सूज आणि वेदना जाणवू शकतात. अपचनाची समस्या वाढते, ज्यामुळे अन्न नीट पचत नाही आणि जडपणा वाटतो. काही वेळा उलटी, जुलाब किंवा बद्धकोष्ठतेसारख्या तक्रारीही होऊ शकतात. आयुर्वेदानुसार हे दोषांमध्ये (वात, पित्त, कफ) असंतुलन निर्माण करते, विशेषतः पित्त दोष वाढतो, ज्यामुळे आम्लपित्त आणि जळजळ होते. दीर्घकाळ असे केल्यास त्वचेवर मुरुम, अलर्जी किंवा लाल चट्टे उठू शकतात. तसेच रोगप्रतिकारक शक्तीही कमी होते. लहान मुले आणि वयोवृद्धांसाठी हे विशेषतः हानिकारक आहे. आयुर्वेदाचार्यांच्या मते, आंबट फळे आणि दूध यामध्ये किमान २ ते ३ तासांचे अंतर ठेवून सेवन करावे. त्यामुळे पचन नीट होते आणि शरीरात ऊर्जा टिकून राहते.