ममता बॅनर्जी यांचे काँग्रेसमध्ये पुनरागमन होणार का? हा सध्या विचारला जाणारा मोठा प्रश्न आहे. ममता बॅनर्जी यांनी १९९७ मध्ये काँग्रेस सोडून तृणमूल काँग्रेस (टीएमसी) स्थापन केली होती. आठवडाभरापूर्वी ज्याची कल्पनाही केली जात नव्हती, त्या विषयाची आता राजकीय वर्तुळात जोरदार चर्चा सुरू आहे. मात्र, अधिकृत पुष्टी होईपर्यंत हा फक्त प्रश्नच राहतो — ममता बॅनर्जी आपला पक्ष काँग्रेसमध्ये विलीन करणार का?
राजकारणात काहीही अशक्य नसते. काही अनपेक्षित घडामोडींमुळे टीएमसी-काँग्रेस विलीनीकरणाच्या चर्चांना वेग आला आहे. विचार करा — पश्चिम बंगालमध्ये त्यांच्या आमदारांचे खुले बंड सुरू आहे, नगरसेवक व स्थानिक नेत्यांवर हल्ले होत आहेत, संकट बंगालमध्ये आहे; तरीही ममता बॅनर्जी दिल्लीत आहेत. का?
ममता बॅनर्जी आणि त्यांचे पुतणे तसेच टीएमसीचे राष्ट्रीय सरचिटणीस अभिषेक बॅनर्जी यांनी विरोधी पक्षांच्या इंडिया आघाडीच्या बैठकीत हजेरी लावली. ममता यांनी शेवटची अशी बैठक कधी उपस्थित केली होती? लोकसभेत २९ आणि राज्यसभेत १२ सदस्य असलेल्या टीएमसीने अनेकदा भाजप-नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीविरुद्ध स्वतंत्र भूमिका घेतली होती. ममता यांचे काँग्रेस-नेतृत्वाखालील आघाडीसोबत पूर्वी मतभेद होते, मग आता ही जवळीक का?
ममता बॅनर्जी यांनी मंगळवारी सोनिया गांधी यांची स्वतंत्र भेट घेतली. अनेक वर्षांनंतर झालेल्या या भेटीत टीएमसीच्या भवितव्याबाबत आणि आघाडीच्या राजकारणाबाबत चर्चा झाल्याचे सांगितले जाते. बुधवारी अभिषेक बॅनर्जी यांनी राहुल गांधी यांची भेट घेतली. त्याच दिवशी ममता पुन्हा सोनिया गांधी यांना भेटणार असल्याची माहिती समोर आली. या सलग बैठकींचे कारण काय?
ममता बॅनर्जी सलग १५ वर्षे पश्चिम बंगालच्या मुख्यमंत्री राहिल्या. त्या काळात टीएमसीचे राज्यात निर्विवाद वर्चस्व होते. भ्रष्टाचार, दबाव, छळ आणि दडपशाहीच्या आरोपांनंतरही पक्ष मजबूत दिसत होता. ममता बंगालच्या निर्विवाद नेत्या बनल्या होत्या. राज्यातील ताकदीच्या जोरावर त्या राष्ट्रीय राजकारणातही मोठी भूमिका बजावू इच्छित होत्या. परंतु ४ मे २०२६ नंतर सर्व काही बदलले.
हे ही वाचा:
आयसीसी कसोटी क्रमवारीत शुभमन गिलची भरारी
येमेन किनाऱ्याजवळ जहाजावर गोळीबार; ओमानजवळ तेलवाहू जहाजाला आग
ममतांना नवा दणका; खासदार सुष्मीता देव यांनी सोडला पक्ष
इराण युद्धावेळी वापराबाबतच्या चिंतेनंतर भारतात स्टारलिंकच्या मंजुरीवर स्थगिती
एकेकाळी अजिंक्य वाटणाऱ्या ममता बॅनर्जी आणि त्यांच्या पक्षाला भाजपच्या लाटेने मोठा धक्का दिला. हा निकाल जितका भाजपच्या बाजूने होता तितकाच टीएमसी आणि ममता यांच्या विरोधातही होता. पश्चिम बंगाल विधानसभेतील २९४ सदस्यांपैकी टीएमसी केवळ ८० जागांवर मर्यादित राहिली.
निकालानंतर लगेचच पक्षांतर्गत बंड सुरू झाले. विशेषतः अभिषेक बॅनर्जी यांच्या नेतृत्वाविरोधात नाराजी वाढली. शंभरहून अधिक नगरसेवकांनी राजीनामे दिले. ऋतब्रत बॅनर्जी यांच्या नेतृत्वाखाली ६० हून अधिक आमदारांनी बंड करून विधानसभेतील विरोधी पक्षनेतेपद मिळवले. काकोली घोष दस्तिदार यांनी २० हून अधिक खासदारांचा पाठिंबा असल्याचा दावा करत राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीला पाठिंबा जाहीर केला.
निवडणूक निकालानंतर अवघ्या एका महिन्यात ममता बॅनर्जी यांनी स्वतः स्थापन केलेल्या पक्षावरील नियंत्रण मोठ्या प्रमाणात गमावले. त्यांनी कलकत्ता उच्च न्यायालयात कायदेशीर लढाई सुरू केली. मात्र शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या आधीच्या उदाहरणांमुळे त्यांना यश मिळण्याची शक्यता कमी असल्याचे मानले जाते.
दरम्यान, बंडखोर गटाचे नेते ऋतब्रत बॅनर्जी यांनी विलीनीकरणाच्या चर्चांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. त्यांनी दावा केला की ६४ बंडखोर आमदार आणि सुमारे २० खासदार काँग्रेसमध्ये विलीन होण्यास तयार नाहीत.
त्यांनी म्हटले, “आमच्या गटातील आमदारांची संख्या आता ६४ झाली आहे. आमचे आमदार आणि २० खासदार काँग्रेसमध्ये जाणार नाहीत. मग विलीनीकरण कोण करत आहे?”
अशा परिस्थितीत, ममता बॅनर्जी यांच्यासमोर पक्ष वाचवण्यासाठी सर्वात व्यवहार्य पर्याय म्हणजे काँग्रेससोबत विलीनीकरण असल्याचे अनेकांचे मत आहे. त्यामुळे त्यांना राष्ट्रीय राजकारणात भूमिका मिळू शकते आणि अभिषेक बॅनर्जी यांच्यासाठीही राजकीय भविष्य सुरक्षित होऊ शकते.
मात्र, लढाऊ स्वभावासाठी ओळखल्या जाणाऱ्या ममता बॅनर्जी खरोखरच टीएमसीचे काँग्रेसमध्ये विलीनीकरण करतील का? हे अजूनही अनिश्चित आहे. परंतु सध्याच्या कठीण परिस्थितीत त्यांच्याकडे पर्याय कमी असल्याचे मानले जाते.
संजय राऊत यांची भूमिका
शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे खासदार संजय राऊत यांनी ५ जून रोजी काँग्रेसमधून फुटून बाहेर पडलेल्या पक्षांनी पुन्हा काँग्रेसमध्ये विलीन व्हावे, अशी भूमिका मांडली. त्यांनी म्हटले की, टीएमसी, राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष आणि इतर फुटीर गटांनी आपल्या मूळ पक्षात म्हणजे काँग्रेसमध्ये परत जावे. विरोधकांना भाजपविरोधात मजबूत लढा द्यायचा असेल तर हे आवश्यक आहे.
दिल्लीतील ममतांच्या हालचाली
ममता बॅनर्जी यांनी पूर्वी इंडिया आघाडीच्या अनेक बैठका टाळल्या होत्या किंवा पक्षाचे प्रतिनिधी पाठवले होते. मात्र ८ जून २०२६ रोजी त्यांनी स्वतः दिल्लीतील महत्त्वाच्या बैठकीत सहभाग घेतला. त्याच दिवशी त्यांनी सोनिया गांधी यांची भेट घेतली. सोनिया गांधी आणि ममता बॅनर्जी यांचे जुने राजकीय संबंध आहेत. काँग्रेसमध्ये असताना ममता या राजीव गांधी यांच्या विश्वासू नेत्या मानल्या जात होत्या.
१९९७ मध्ये पश्चिम बंगाल काँग्रेस नेतृत्वाशी मतभेद झाल्यानंतर त्यांनी काँग्रेस सोडली आणि १९९८ मध्ये टीएमसीची स्थापना केली. २०११ मध्ये त्यांनी डाव्या आघाडीचा पराभव करून पश्चिम बंगालमध्ये सत्ता मिळवली. एकेकाळी काँग्रेसपासून वेगळा झालेला टीएमसी पक्ष पुन्हा काँग्रेसमध्ये सामील होईल का? ममता बॅनर्जी यांच्या स्वभावाचा विचार करता हे अशक्य वाटते. मात्र त्या सध्या अत्यंत कठीण परिस्थितीत आहेत. त्यामुळे या विषयावर जोरदार चर्चा सुरू आहे. टीएमसी आणि काँग्रेसचे विलीनीकरण होणार का? याचे उत्तर येत्या काही दिवसांत स्पष्ट होऊ शकते.