आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत मानसिक आणि शारीरिक समस्या सामान्य होत चालल्या आहेत. मात्र, भारतीय पारंपरिक वैद्यकशास्त्र – आयुर्वेद यामध्ये यावर उपाय सुचवले आहेत. आयुर्वेदानुसार, ‘नैसर्गिक उपाय’ हे निरोगी आयुष्याचे साधन आहेत. ते शरीरातील वात, पित्त आणि कफ या त्रिदोषांचे संतुलन राखतात, ज्यामुळे अनेक आजार दूर राहतात. आयुर्वेद सांगतो की, या त्रिदोषांचे असंतुलन झाल्यास शरीरात अनेक रोग उद्भवतात. मात्र, नैसर्गिक उपचार आणि योग्य आहाराच्या माध्यमातून हे दोष संतुलित ठेवता येतात आणि निरोगी जीवन जगता येते.
आहारातील संतुलनाचे प्रमाण: ७५–८०% अल्कलाईन (क्षारीय) पदार्थ – जसे की फळं व भाज्या. २०–२५% ॲसिडिक (आम्लीय) पदार्थ. असंतुलित आहारामुळे शरीरात आम्लता वाढते, ज्यामुळे पित्त व कफ दोष वाढतात. हेल्थ एक्सपर्ट्स सांगतात की, सोयाबीन, गाजर, मुनक्का, अंजीर आणि तुळस हे नैसर्गिक अन्नपदार्थ त्रिदोष संतुलनात मदत करतात.
वात दोष: लक्षणे – पोटात गॅस, सांधेदुखी, सायटिका, अर्धांगवायू, अवयव बधीर होणे
उपाय: रेशेदार अन्न खावे – कच्ची फळे, सॅलड, पालेभाज्या. दररोज सकाळी २–४ लसूण पाकळ्या आणि थोडं लोणी सेवन करावे. काही दिवस फळांचा किंवा भाज्यांचा रस घ्यावा.
चुकीचा आहार (बेसन, मैदा, जास्त डाळी) टाळाव्यात. आळस, चुकीची दिनचर्या, व्यायामाचा अभाव – हेही वात दोष वाढवतात.
हेही वाचा..
आम्ही विकसित भारताच्या निर्मितीच्या दिशेने
यूपीआय आधारित व्यवहार पहिल्यांदाच ७० कोटींच्या पुढे
आमच्या विद्यार्थी नेत्यांची अटक ही एका गहन कटाचा भाग
रशिया : ज्वालामुखीतून १० किलोमीटर उंच राखेचा लोळ
पित्त दोष: लक्षणे – पोटात जळजळ, आम्लपित्त, ऍलर्जी, रक्ताची कमतरता, त्वचारोग
उपाय: मसालेदार, आंबट व खूप मिठाचे पदार्थ टाळावेत. गाजराचा रस सकाळ-संध्याकाळ घ्यावा. अनार, जांभूळ, मुनक्का, सौंफ, तसेच दूब घासाचा रस फायदेशीर. फळांचा व भाज्यांचा रस घेतल्याने पित्त लवकर आटोक्यात येते. जास्त साखर, मीठ, मिरची आणि मसालेदार अन्न हे पित्तवाढीचे प्रमुख कारण.
कफ दोष: लक्षणे – सर्दी, खोकला, दमा, लठ्ठपणा, फुफ्फुसांचे विकार, टी.बी. उपाय: मुनक्का, कच्ची पालक, अंजीर, आले, तुळस, सोयाबीन हे फायदेशीर. दूध-दही टाळावे, पण सोयाबीनसह दूध घेता येते. ताजं आवळ्याचं रस किंवा सुका आवळा चावून खावा. तळलेले, तेलकट पदार्थ टाळावेत. सिद्ध प्रणाली: त्रिदोष संतुलन, पचनसंस्था मजबूत करणे आणि संपूर्ण आरोग्य सुधारण्यामध्ये अत्यंत प्रभावी. भारतातील एक प्राचीन वैद्यकीय पद्धत, विशेषतः तामिळनाडूमधून उद्भवलेली. ‘सिद्ध’ हा शब्द तामिळ शब्द ‘सिद्धी’ पासून घेतलेला – म्हणजे ‘पूर्णता. हर्बल उपचार, डिटॉक्स, आहार आणि जीवनशैली सुधारणा यांवर भर.