भारताच्या संरक्षण क्षमतेला नवे बळ देण्याच्या दिशेने संरक्षण संशोधन व विकास संस्था (DRDO) ‘प्रोजेक्ट विष्णू’ या महत्त्वाकांक्षी हायपरसॉनिक क्षेपणास्त्र प्रकल्पावर काम करत आहे. या प्रकल्पांतर्गत विकसित होणाऱ्या क्षेपणास्त्राचा वेग मॅक-८ पर्यंत म्हणजेच सुमारे १०,००० किमी/तास असू शकतो. इतक्या प्रचंड वेगामुळे हे आधुनिक एअर डिफेन्स सिस्टीमसाठी अत्यंत कठीण लक्ष्य ठरू शकते.
माहितीनुसार, हे क्षेपणास्त्र अमेरिका निर्मित THAAD आणि रशियाच्या S-400 सारख्या प्रगत एअर डिफेन्स सिस्टीमलाही चकवा देण्यास सक्षम ठरू शकते. आधुनिक युद्धात वेग आणि शत्रूच्या संरक्षण व्यवस्थेला भेदण्याची क्षमता महत्त्वाची मानली जाते, अशा परिस्थितीत हा प्रकल्प भारताला मोठी सामरिक आघाडी देऊ शकतो.
या प्रकल्पाचा मुख्य घटक ET-LDHCM (Extended Trajectory Long Duration Hypersonic Cruise Missile) आहे. हे स्क्रॅमजेट इंजिनयुक्त हायपरसॉनिक क्रूज क्षेपणास्त्र असेल. DRDO ने यासाठी बूस्टर इंटिग्रेशनसाठी आवश्यक विशेष जिग्स आणि फिक्स्चरची निर्मितीही सुरू केली आहे, जे क्षेपणास्त्राचे जटिल भाग अचूकपणे जोडण्यासाठी महत्त्वाचे आहेत.
हायपरसॉनिक क्षेपणास्त्रांना अत्यंत उच्च तापमान आणि दाब सहन करावा लागतो, त्यामुळे त्याची रचना आणि इंटिग्रेशन प्रक्रिया अत्यंत महत्त्वाची असते. म्हणूनच या टप्प्याला प्रकल्पाच्या विश्वसनीयतेसाठी निर्णायक मानले जात आहे. ही नवीन क्षेपणास्त्र प्रणाली भारताच्या विद्यमान ब्रह्मोस क्षेपणास्त्रापेक्षाही अधिक घातक मानली जाते. ब्रह्मोसने आधीच आपली क्षमता सिद्ध केली असली, तरी हायपरसॉनिक वेगामुळे ‘प्रोजेक्ट विष्णू’ अंतर्गत विकसित होणाऱ्या क्षेपणास्त्राला ट्रॅक करणे आणि रोखणे आणखी कठीण ठरेल. या क्षेपणास्त्राची सर्वात मोठी तांत्रिक वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे स्क्रॅमजेट इंजिन. पारंपरिक रॉकेट्सपेक्षा वेगळे, हे इंजिन वातावरणातील ऑक्सिजनचा वापर करून इंधन जाळते, त्यामुळे जड ऑक्सिडायझरची गरज भासत नाही. यामुळे क्षेपणास्त्र अधिक हलके, कार्यक्षम आणि लांब पल्ल्याचे बनते.
हे ही वाचा:
मुंबईत ₹१ लाख कोटींचा देशातील सर्वात मोठा पुनर्विकास प्रकल्प
अमरावती प्रकरणातील आरोपी अयानचा जुना व्हीडिओ, पोलिसच भरवत होते केक!
हिंदू मैत्रिणीला धर्मांतरासाठी दबाव; दोन मुस्लीम मुलींविरुद्धचा एफआयआर रद्द करण्यास नकार
रशियन तेलावर अमेरिकेची सवलत वाढवली; भारताला मोठा दिलासा
जानेवारी २०२६ मध्ये DRDO ने स्क्रॅमजेट इंजिनचा १२ मिनिटांचा यशस्वी ग्राउंड टेस्ट केला, ज्यातून कठीण परिस्थितीत त्याची कार्यक्षमता आणि थ्रस्ट टिकवण्याची क्षमता सिद्ध झाली. प्राथमिक माहितीनुसार, या क्षेपणास्त्राची रेंज सुमारे १,५०० किमी असून भविष्यात ती २,५०० किमीपर्यंत वाढवता येऊ शकते. हे क्षेपणास्त्र सुमारे २,००० किलोग्रॅमपर्यंत पेलोड वाहून नेऊ शकते आणि त्यात पारंपरिक किंवा अणु वॉरहेड बसवता येतात. त्यामुळे भारताला एक लवचिक आणि अत्यंत शक्तिशाली स्ट्राइक पर्याय उपलब्ध होईल.
‘प्रोजेक्ट विष्णू’ हा भारताच्या सामरिक आत्मनिर्भरतेकडे आणि आधुनिक संरक्षण तंत्रज्ञानातील मोठ्या झेपेकडे नेणारा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. हा प्रकल्प यशस्वी ठरल्यास, भारत हायपरसॉनिक क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञान असलेल्या निवडक देशांच्या गटात ठामपणे स्थान मिळवेल आणि बदलत्या जागतिक सुरक्षा परिस्थितीत आपली रणनीतिक ताकद अधिक बळकट करेल.